بار بیماری سلامت روان و کیفیت زندگی در جوانان مراجعه‌کننده به مراکز پشتیبانی همسالان (@ease): نتایج یک مطالعه برآورد هزینه و کیفیت زندگی

مقدمه

یک مطالعه اخیر منتشرشده در PLOS One برآورد کرده است که چه میزان از بار بیماری مرتبط با سلامت روان و چه هزینه‌هایی از منظر کیفیت زندگی مرتبط با سلامت (HRQoL) و هزینه‌های ناشی از غیبت تحصیلی و استفاده از خدمات سلامت روان، در میان جوانانی که به مراکز پشتیبانی همسالان @ease در هلند مراجعه می‌کنند وجود دارد. این مقاله بر اساس داده‌های جمع‌آوری شده از آغاز فعالیت @ease در ژانویه ۲۰۱۸ تا نیمه اول سال ۲۰۲۴ انجام شده و به دنبال نشان‌دادن این است که حتی در نگاه اولیه و ورود به مراکز ثانوی یا کم‌هزینه چه بار قابل توجهی قابل مشاهده است.

خلاصه سریع برای خواننده

• بررسی ۹۴۰ پرسشنامه از جوانان ۱۲ تا ۳۰ سال که به مراکز @ease مراجعه کرده‌اند.
• میانگین HRQoL برابر با 0.64 (SD=0.24) بوده که نشان‌دهنده کاهش قابل توجه کیفیت زندگی مرتبط با سلامت است.
• در سه ماه پیش از مراجعه، 35.2% از افراد غیبت تحصیلی داشته‌اند (میانگین ۳ روز؛ هزینه ~€۳۵۸ برای هر فرد).
• 33.4% از افراد از خدمات سلامت روان استفاده کرده‌اند (میانگین ۲ بار مراجعه؛ هزینه ~€۲۳۴ برای هر فرد).
• کل هزینه سالانه برآوردی ~€1,501,743 و هزینه میانگین سالانه به ازای هر فرد ~€2,318 است.
• عوامل مرتبط با HRQoL شامل وضعیت زندگی (تنهایی)، سلامت روان والدین و سطح عملکرد اجتماعی و شغلی بودند.

نوع مطالعه و روش‌ها

این پژوهش از نوع برآورد بار بیماری (burden of disease) با رویکرد prevalence-based bottom-up است. داده‌ها از پرسشنامه‌هایی که به‌صورت متوالی بین آغاز فعالیت @ease (ژانویه ۲۰۱۸) و نیمه اول ۲۰۲۴ تکمیل شده‌اند گردآوری شد؛ ۹۴۰ پرسشنامه حداقل یک آیتم ضروری را داشتند. جمعیت مطالعه شامل جوانان ۱۲ تا ۳۰ سال بود که برای مشاوره همسالان مراجعه کرده‌اند.

معیارهای اصلی مورد استفاده:

• کیفیت زندگی مرتبط با سلامت با آزمون EQ-5D-5L.
• هزینه بیماری شامل دو مؤلفه: غیبت تحصیلی (نقش در «productivity loss») و هزینه‌های مستقیم سلامت روان (بازدید از خدمات).

برای مدیریت داده‌های ناقص از multiple imputation استفاده شد. تحلیل‌های رگرسیونی برای بررسی عوامل مرتبط اجرا گردید و عدم‌قطعیت تخمین‌ها با non-parametric bootstrapping سنجیده شد. این مطالعه گسترش داده‌های تحقیق قبلی تا مه ۲۰۱۹ است و شامل بازه زمانی طولانی‌تر و نمونه بزرگ‌تر می‌باشد.

یافته‌های اصلی

یافته‌ها نشان دادند که میانگین HRQoL این گروه برابر با ۰.۶۴ (انحراف معیار ۰.۲۴) است که از نظر مقیاسی که EQ-5D ارائه می‌دهد، کاهش قابل توجه کیفیت زندگی مرتبط با سلامت را نشان می‌دهد. در تحلیل‌های بیشتر:

• افرادی که تنها زندگی می‌کردند یا والدینی با مشکلات سلامت روان داشتند، کیفیت زندگی پایین‌تری داشتند.
• سطوح بالاتر عملکرد اجتماعی و شغلی با کیفیت زندگی بهتر مرتبط بودند.

در سه ماه قبل از مراجعه به @ease:

• 35.2% از جوانان از مدرسه یا محل کار غیبت داشتند؛ میانگین غیبت ۳ روز گزارش شد و هزینه میانگین محاسبه‌شده ~€358 برای هر فرد بود.
• 33.4% از خدمات سلامت روان استفاده کرده بودند؛ میانگین ۲ مراجعه و هزینه میانگین ~€234 برای هر فرد گزارش شد.

جمع هزینه‌ها به صورت سالانه ~€1,501,743 و به‌عبارت دیگر ~€2,318 به ازای هر فرد برآورد شد. تحلیل‌های رگرسیونی نشان داد که هزینه خدمات سلامت روان در افرادی که در هلند متولد شده‌اند و کسانی که فاقد اشتغال بوده‌اند بالاتر بود؛ هزینه‌های مرتبط با غیبت تحصیلی در دوره‌هایی خارج از پاندمی COVID-۱۹ و در افرادی که خارج از هلند متولد شده بودند بیشتر بود.

این یافته برای بیمار چه معنایی دارد؟

برای جوانان و خانواده‌های آن‌ها این نتایج چند پیام عملی دارد:

• وجود کاهش محسوس در کیفیت زندگی مرتبط با سلامت پیش از هر مداخله بالینی قابل مشاهده است؛ این یعنی مراجعه به مراکز همسالان اغلب در مرحله‌ای انجام می‌شود که مشکلات بالفعل و قابل اندازه‌گیری هستند.
• غیبت تحصیلی و نیاز به خدمات سلامت روان هزینه‌زاست و می‌تواند نشان‌دهنده تأثیر عملکردی مشکلات روانی بر زندگی روزمره باشد؛ خانواده‌ها و مدارس می‌توانند این سیگنال‌ها را به عنوان نشانه‌هایی از نیاز به حمایت زودهنگام ببینند.
• وابستگی کیفیت زندگی به شرایط خانوادگی و عملکرد اجتماعی-شغلی نشان می‌دهد که حمایت‌های اجتماعی و راهبردهایی برای بهبود عملکرد اجتماعی می‌تواند مفید باشد؛ این به معنی توصیه درمانی خاص نیست اما نشان‌دهنده جهت‌گیری مناسب برای برنامه‌ریزی خدمات است.

کاربرد بالینی و سیاست‌گذاری

این مطالعه پشتیبانی آماری از نیاز به سرمایه‌گذاری در خدمات کم‌مانع (low-threshold) و اولیه برای جوانان ارائه می‌دهد. از نقطه‌نظر سیاست‌گذاری:

• توسعه و تقویت مراکز همسالان می‌تواند به شناسایی زودهنگام آسیب‌ها کمک کند و دریچه‌ای برای ارجاع به مسیرهای درمانی پله‌ای (stepped-care) ایجاد نماید.
• برنامه‌هایی که عملکرد اجتماعی و occupational functioning را بهبود می‌بخشند می‌توانند بهبود HRQoL و کاهش هزینه‌ها را هدف بگیرند، اما برای اثبات اثربخشی نیاز به مطالعات پیشرو (prospective) و اقتصادی است.

محدودیت‌ها و نکاتی که باید با احتیاط خواند

• طبیعت مطالعه: این یک مطالعه برآوردی مبتنی بر هم‌زمان (prevalence-based) است، نه یک مطالعه پیگیری یا مداخله‌ای؛ لذا نمی‌توان رابطه علت-معلولی قطعی قائل شد.
• نمونه و نمایندگی: نمونه شامل افرادی است که به مراکز @ease مراجعه کرده‌اند و لزوماً نماینده همه جوانان یا همه مراجعان به خدمات سلامت روان نیست؛ بنابراین تعمیم نتایج به جمعیت کلی جوانان مستلزم احتیاط است.
• داده‌های خودگزارش‌شده: اطلاعات استفاده از خدمات، غیبت تحصیلی و برخی آیتم‌ها خودگزارش شده‌اند که ممکن است با خطای یادآوری یا تحریف همراه باشند.
• تخمین هزینه‌ها: محاسبه هزینه‌ها مبتنی بر برآوردهای میانگین و روش‌شناسی خاصی است که ممکن است در کشورهای مختلف یا نظام‌های بهداشتی دیگر متفاوت باشد؛ در نتیجه ارقام نباید به‌عنوان هزینه‌های دقیق بین‌المللی تعبیر شوند.
• عدم دسترسی به داده‌های طولی: نبود اطلاعات پیش و پس از مداخلات و عدم پیگیری طولی محدودیتی برای قضاوت درباره تأثیر مداخلات یا مسیر طبیعی اختلالات دارد.
• تأثیر پاندمی: دوره زمانی مطالعه شامل بازه‌های مربوط به همه‌گیری COVID-۱۹ است که الگوهای غیبت و دسترسی به خدمات را تحت تأثیر قرار داده است؛ تحلیل تفکیکی در مقاله نشان می‌دهد که هزینه‌های غیبت در دوره‌های خارج از پاندمی متفاوت بوده است.

نظر تحریریه پزشک سایت

این مطالعه تصویری روشن از مشکل واقعیِ کاهش کیفیت زندگی و هزینه‌های مرتبط با مشکلات سلامت روان در میان جوانانی که برای کمک اولیه به مراکز همسالان مراجعه می‌کنند ارائه می‌دهد. یافته‌ها نشان می‌دهد که حتی پیش از ورود به مسیرهای تخصصی، بار قابل توجهی وجود دارد که هم از منظر عملکردی (غیبت تحصیلی) و هم از نظر هزینه برای نظام مراقبت قابل توجه است. در عین حال، باید تأکید کرد که این نتایج ارائه‌کننده رابطه علت و معلولی نیستند و برنامه‌ریزی برای افزایش ظرفیت خدمات باید همراه با ارزیابی‌های آینده‌نگر و مطالعات هزینه-اثربخشی باشد تا بدانیم سرمایه‌گذاری‌ها چگونه می‌توانند بهبود قابل‌سنجشی در کیفیت زندگی و کاهش هزینه‌ها ایجاد کنند.

تفسیر آماری کوتاه برای خواننده غیرتخصصی

میانگین نمره HRQoL این گروه (۰.۶۴) نشان می‌دهد که کیفیت زندگی مرتبط با سلامت در سطحی پایین‌تر از میانگین جمعیت عمومی است. اختلافات مشاهده‌شده براساس وضعیت زندگی، سابقه خانواده و عملکرد اجتماعی نشان می‌دهد که عوامل اجتماعی و خانوادگی نقش دارند. هزینه‌های متوسط محاسبه شده نشان می‌دهد که از منظر اقتصادی نیز بار ملموسی وجود دارد، هرچند این تخمین‌ها بسته به روش محاسبه و منابع هزینه ممکن است متفاوت باشند.

چه زمانی باید با پزشک یا متخصص مشورت کرد؟

اگر شما یا یکی از اعضای خانواده دارای هر یک از موارد زیر هستید، بهتر است به پزشک، مشاور مدرسه یا خدمات سلامت روان مراجعه یا مشورت کنید:

• تغییرات چشمگیر در کیفیت خواب، اشتها یا انرژی که بیش از دو هفته ادامه دارد.
• کاهش شدید عملکرد تحصیلی یا غیبت‌های مکرر از مدرسه/دانشگاه.
• احساس مداوم ناامیدی، فکر به آسیب زدن به خود یا دیگران، یا افکار خودکشی.
• اختلال در کارکرد روزمره یا روابط اجتماعی که قابل تحمل نیست.
• نیاز به ارزیابی سریع در شرایط بارداری، بیماری قلبی، عفونت حاد یا سایر شرایطی که نیاز به مدیریت پزشکی فوری دارند.

یادآوری: این مطالعه نشان‌دهنده بار بیماری است و به‌تنهایی جایگزین مشاوره یا تشخیص پزشکی نیست.

پرسش‌های رایج

۱. آیا مراجعه به مرکز همسالان به معنی بیماری شدید روانی است؟

خیر. مراجعه به مراکز همسالان اغلب نشان‌دهنده جستجوی کمک اولیه و کم‌مانع است. برخی افراد ممکن است مشکلاتی قابل‌توجه داشته باشند، اما مراجعه الزاماً به معنی بیماری شدید یا نیاز به درمان دارویی نیست.

۲. آیا هزینه‌های گزارش‌شده قابل تعمیم به کشورها یا نظام‌های درمانی دیگر است؟

خیر. هزینه‌ها تابع ساختار نظام سلامت، سیاست‌های آموزشی و بازار کار هر کشور است؛ ارقام این مطالعه برای شرایط هلند و روش محاسبه مشخصی به‌دست آمده‌اند.

۳. آیا بهبود عملکرد اجتماعی می‌تواند کیفیت زندگی را افزایش دهد؟

این مطالعه ارتباط بین عملکرد اجتماعی-شغلی و HRQoL را نشان داد، اما برای اثبات اینکه مداخلات بهبود عملکرد الزماً باعث افزایش کیفیت زندگی می‌شوند نیاز به مطالعات مداخله‌ای و پیگیری طولی است.

۴. آیا مراکز همسالان نقش پیشگیری دارند؟

شواهد نشان می‌دهد که خدمات کم‌مانع می‌توانند نقش شناسایی زودهنگام را ایفا کنند و مسیرهای ارجاع سریع به مراقبت تخصصی را فراهم کنند؛ اما برای ارزیابی اثربخشی پیشگیرانه آنها نیاز به مطالعه‌های آینده‌نگر است.

۵. آیا نتیجه‌گیری درباره علت مشکلات روانی از این مطالعه ممکن است؟

خیر. این مطالعه طراحی مقطعی/برآوردی دارد و نمی‌تواند تعیین‌کننده رابطه علت و معلول باشد؛ فقط می‌تواند همبستگی‌ها و بار قابل مشاهده در زمان مراجعه را نشان دهد.

جمع‌بندی کاربردی

مطالعه برآوردی روی مراجعان جوان به مراکز پشتیبانی همسالان @ease نشان می‌دهد که پیش از مداخلات تخصصی، کاهش معنی‌دار در کیفیت زندگی مرتبط با سلامت و هزینه‌های قابل توجهی از طریق غیبت تحصیلی و استفاده از خدمات سلامت روان وجود دارد. این شواهد از نیاز به توسعه و تقویت خدمات اولیه و کم‌مانع و نیز انجام مطالعات آینده‌نگر و هزینه-اثربخش برای راهنمایی سیاست‌گذاری پشتیبانی می‌کند. خانواده‌ها، مدارس و ارائه‌دهندگان خدمات باید نسبت به علائم عملکردی و روانی حساس باشند و مسیرهای ساده‌ای برای دسترسی به حمایت و ارزیابی فراهم نمایند.

منبع

Original study: Health-related quality of life and cost-of-illness in young people seeking peer support at @ease: A Dutch burden of disease study. PLOS One, 2026. DOI: https://doi.org/10.1371/journal.pone.0352652

تذکر نهایی: این مقاله تفسیر و خلاصه‌ای از مطالعه منتشرشده است و به‌عنوان جایگزین مشاوره پزشکی یا تشخیص عمل نمی‌کند. برای مسائل سلامت فردی با پزشک یا ارائه‌دهنده خدمات سلامت مشورت کنید.

مطالب این مقاله فقط برای افزایش آگاهی عمومی است و جایگزین تشخیص یا درمان پزشکی نیست. برای اطلاعات بیشتر، صفحه سیاست پزشکی و سلب مسئولیت پزشک سایت را بخوانید.