فعالیت بدنی متوسط تا شدید و کاهش خطر دیابت نوع ۲: چه چیزی از گزارش کنفرانس EASD ۲۰۲۶ می‌دانیم؟

خلاصه سریع برای خواننده

• یک گزارش تازه ارائه‌شده در کنفرانس EASD ۲۰۲۶ نشان می‌دهد که سطوح بالاتر فعالیت بدنی متوسط تا شدید (MVPA) با کاهش قابل‌توجه خطر ابتلا به دیابت نوع ۲ مرتبط است.
• یافته‌ها نشان می‌دهد که کاهش نسبی خطر ممکن است در افراد جوان‌تر چشمگیرتر باشد، اما تعداد موارد پیشگیری‌شده ممکن است در بزرگسالان مسن‌تر بیشتر باشد، به دلیل نرخ بالاتر پایه‌ای ابتلا در آن‌ها.
• این نتایج از تحلیل‌هایی ارائه‌شده در یک کنفرانس علمی به‌دست آمده و لزوماً اثبات‌کننده رابطه علت و معلولی نیستند.
• برای افراد، افزایش تدریجی MVPA—مانند پیاده‌روی تند، دویدن آهسته، دوچرخه‌سواری یا شنا—می‌تواند بخشی از برنامه پیشگیری از دیابت باشد، اما انتخاب و شدت برنامه باید متناسب با وضعیت فردی باشد.
• افرادی که بیماری قلبی، مشکلات ریوی، بارداری یا شرایط مزمن دارند باید قبل از تغییرات شدید در برنامه ورزشی با پزشک مشورت کنند.

مقدمه

در نشست سالانه انجمن اروپایی برای مطالعه دیابت (EASD) در میلان ۲۰۲۶، یک تحلیل جدید دربارهٔ ارتباط بین سطح فعالیت بدنی و خطر ابتلا به دیابت نوع ۲ ارائه شد. خلاصهٔ گزارش حاکی است که سطوح بالاتر از فعالیت بدنی متوسط تا شدید (MVPA) با کاهش قابل‌توجهی در خطر ابتلا مرتبط است. در عین حال، نویسندگان به تفاوت‌های سنی نیز اشاره کرده‌اند: از یک منظر نسبی، کاهش خطر ممکن است در بزرگسالان جوان‌تر چشمگیرتر به نظر برسد؛ اما از منظر مطلق (تعداد موارد پیشگیری‌شده)، اثر در سالمندان می‌تواند بزرگ‌تر باشد، زیرا آن‌ها در آغاز خطر پایه‌ای بالاتری برای ابتلا دارند.

هدف این مقالهٔ پزشکی از «پزشک سایت» توضیح محتاطانهٔ این یافته‌ها، بررسی محدودیت‌ها و ارائهٔ توصیه‌های کاربردی برای مخاطبان عمومی است. توجه داشته باشید که متن زیر بر پایهٔ گزارش کنفرانس منتشرشده در Medical Xpress (EASD ۲۰۲۶) نوشته شده و جزئیات روش‌شناسی کامل مقالهٔ اصلی ممکن است در خود گزارش کنفرانس یا مقالات همراه ارائه شده باشد.

آنچه گزارش اعلام کرد

خلاصهٔ یافته‌ها

گزارش ارائه‌شده در کنفرانس نشان می‌دهد که افرادی که میزان فعالیت بدنی متوسط تا شدید بیشتری دارند (فعالیت‌هایی که ضربان قلب و تنفس را افزایش می‌دهند) کمتر در معرض خطر ابتلا به دیابت نوع ۲ قرار می‌گیرند. همچنین نویسندگان اشاره کردند که رابطه بین MVPA و کاهش خطر دیابت ممکن است از منظر نسبی و مطلق متفاوت باشد: کاهش نسبی خطر در گروه‌های سنی پایین‌تر ممکن است بیشتر باشد، اما به دلیل بالاتر بودن نرخ پایهٔ ابتلا در افراد مسن‌تر، تعداد واقعی مواردی که می‌توان با افزایش فعالیت بدنی پیشگیری کرد در آنان بیشتر خواهد بود.

توضیح مفاهیم نسبی و مطلق

در مطالعات اپیدمیولوژیک معمول است که از دو نوع گزارش نتیجه استفاده شود: کاهش خطر نسبی (مثلاً درصد کاهش احتمال بروز بیماری در مقایسه با گروه مرجع) و کاهش خطر مطلق (تعداد واقعی مواردی که پیشگیری می‌شود). یک کاهش نسبی بزرگ در گروهی که پایهٔ خطر بسیار پایین دارد لزوماً به معنای پیشگیری از تعداد زیادی مورد نیست. برعکس، حتی کاهش نسبی متوسط در گروهی با خطر پایه بالا می‌تواند منجر به پیشگیری تعداد قابل‌توجهی از موارد شود. به نظر می‌رسد گزارش EASD از این دیدگاه به نتیجه‌گیری دوگانه اشاره کرده است.

این یافته برای بیمار چه معنایی دارد؟

برای یک فرد عادی یا بیمار در جامعه، معانی این یافته‌ها به صورت عملیاتی عبارتند از:

• افزایش فعالیت بدنی احتمالاً مفید است: داده‌های ارائه‌شده با وجود محدودیت‌ها نشان می‌دهد که افزایش MVPA با کاهش احتمال ابتلا به دیابت نوع ۲ همراه است؛ بنابراین افزایش تحرک می‌تواند بخشی از استراتژی پیشگیری باشد.
• تفاوت در اثر برای گروه‌های سنی: اگرچه افراد جوان‌تر ممکن است کاهش نسبی بیشتری در خطر مشاهده کنند، اما سالمندان به دلیل خطر پایه بالاتر، از نظر تعداد واقعی موارد پیشگیری‌شده سود زیادی خواهند برد. به عبارت دیگر، تشویق سالمندان به فعالیت بدنی می‌تواند اثر مهمی بر سلامت جمعیت داشته باشد.
• یک‌سایز-فیت-اول برای همه مناسب نیست: شدت و نوع فعالیت باید با وضعیت سلامت، سابقه قلبی یا ریوی، مشکلات مفصلی و توان فردی تطبیق داده شود.
• تحرک بیشتر همراه با سایر تغییرات سبک زندگی: فعالیت بدنی معمولاً زمانی بیشترین فایده را دارد که در کنار رژیم غذایی مناسب، کنترل وزن و مدیریت عوامل خطر دیگری مانند فشار خون و چربی خون به کار گرفته شود.

چه نوع فعالیت‌هایی منظور MVPA است؟

در ادبیات پزشکی، فعالیت متوسط تا شدید (MVPA) معمولاً شامل فعالیت‌هایی است که ضربان قلب و تنفس را افزایش می‌دهند و در آن فرد نمی‌تواند به‌راحتی حرف زدن طولانی را حفظ کند. نمونه‌ها عبارتند از:

• فعالیت متوسط: پیاده‌روی تند، باغبانی فعال، دوچرخه‌سواری با سرعت متوسط.
• فعالیت شدید: دویدن آهسته تا تند، شنا با شدت، دوچرخه‌سواری تند، ورزش‌های تیمی با شدت بالا.

توصیه‌های عمومی سلامت معمولاً پیشنهاد می‌کنند بزرگسالان حداقل ۱۵۰ تا ۳۰۰ دقیقه فعالیت بدنی متوسط در هفته یا ۷۵ تا ۱۵۰ دقیقه فعالیت شدید در هفته داشته باشند، یا ترکیبی معادل از MVPA. گزارش EASD به‌طور خاص به این مرزها اشاره نکرده اما نشان می‌دهد که سطوح بالاتر از معمول با کاهش خطر همراه است.

محدودیت‌ها و نکاتی که باید با احتیاط خواند

• اطلاعات محدود به گزارش کنفرانس: آنچه ما در دست داریم خلاصه‌ای ارائه‌شده در قالب خبر و چکیدهٔ کنفرانس است. جزئیات کامل روش‌شناسی، حجم نمونه، طول دورهٔ پیگیری، نحوهٔ اندازه‌گیری MVPA (خودگزارشِ پرسشنامه‌ای یا پایش با دستگاه) و تنظیم برای عوامل مخدوش‌کننده ممکن است در متن کامل مقاله یا پوستر کنفرانس قابل دسترسی باشد.
• نوع مطالعه احتمالاً مشاهده‌ای است: به ندرت کنفرانس‌ها نتایج کامل آزمون‌های تصادفی کنترل‌شده را به‌صورت ابتدایی منتشر می‌کنند؛ بنابراین بسیاری از تحلیل‌ها مبتنی بر مطالعات کوهورت یا داده‌های مشاهده‌ای هستند که ارتباط را نشان می‌دهند اما اثبات‌کنندهٔ علت و معلول نیستند.
• سنجش فعالیت بدنی: تفاوت بین فعالیت خودگزارش‌شده و اندازه‌گیری‌شده با شتاب‌سنج می‌تواند بر نتایج تأثیر بگذارد. خودگزارش‌ها معمولاً با خطای اندازه‌گیری همراه‌اند و ممکن است تاثیر نتایج را تغییر بدهند.
• تنظیم برای عوامل مخدوش‌کننده: ارتباط بین فعالیت بدنی و دیابت می‌تواند تحت تأثیر عواملی مانند BMI، رژیم غذایی، سطح تحصیلات و سایر بیماری‌ها قرار گیرد. اگر این عوامل به‌درستی کنترل نشوند، نتیجه‌گیری نسبی ممکن است مغشوش شود.
• تفاوت میان اثر نسبی و مطلق: همان‌طور که در متن اشاره شد، یک کاهش نسبی قابل‌توجه در گروه جوان‌تر به معنی کاهش تعداد زیادی موارد در سطح جمعیت نیست. لذا خواندن نتایج صرفاً بر اساس درصدهای نسبت خطر می‌تواند گمراه‌کننده باشد.
• قابلیت تعمیم به جمعیت‌های مختلف: اگر نمونهٔ مطالعه عمدتاً از یک منطقه یا قومیت خاص بوده باشد، نتایج لزوماً قابل تعمیم به سایر جمعیت‌ها یا کشورها نیست. گزارش فعلی دربارهٔ تعمیم‌دهی صحبت نکرده است.

شواهد پیشین و سازگاری با مطالعات دیگر

ارتباط بین فعالیت بدنی و کاهش خطر دیابت نوع ۲ در ادبیات علمی پیشین نیز مطرح شده است. مطالعات کوهورت و برخی آزمایش‌ها نشان داده‌اند که افزایش فعالیت بدنی، به‌ویژه زمانی که همراه با کاهش وزن و بهبود ترکیب رژیم غذایی باشد، می‌تواند خطر پیشرفت از پیش‌دیابت به دیابت نوع ۲ را کاهش دهد. یافته‌های گزارش EASD ۲۰۲۶ در مجموع با این الگو سازگار به نظر می‌رسند، اگرچه جزئیات اختلاف اثر بر اساس سن و نحوهٔ گزارش نتایج (نسبی در مقابل مطلق) نکته‌ای است که مطالعهٔ جدید بر آن تأکید کرده است.

نظر تحریریه پزشک سایت

تحریریهٔ «پزشک سایت» این یافته‌ها را به‌عنوان یک تقویت‌کنندهٔ شواهد موجود دربارهٔ منافع فعالیت بدنی برای پیشگیری از دیابت نوع ۲ می‌بیند، اما با احتیاط‌های مهم. اول اینکه گزارش بر پایهٔ ارائه در یک کنفرانس است و باید متن کامل مطالعه و روش‌شناسی آن بررسی شود تا میزان قوت شواهد مشخص شود. دوم اینکه تأکید بر تفاوت بین کاهش خطر نسبی و تعداد موارد پیشگیری‌شده اهمیت بالایی برای سیاست‌گذاری‌های سلامت عمومی دارد: برنامه‌های ارتقای سلامت باید توجه ویژه‌ای به سالمندان داشته باشند چون آن‌ها ممکن است بالاترین فایدهٔ مطلق را ببینند. در سطح فردی نیز افزایش فعالیت بدنی بخشی از یک برنامه کلی پیشگیری است، نه یک راهکار منفرد و جادویی.

چه زمانی باید با پزشک مشورت کرد؟

قبل از شروع یا افزایش ناگهانی برنامهٔ فعالیت بدنی، با پزشک یا متخصص سلامت مشورت کنید در صورتی که:

• سابقهٔ بیماری قلبی، فشارخون کنترل‌نشده، یا علائمی مانند درد قفسهٔ سینه، تنگی نفس یا سرگیجه دارید.
• بیماری‌های مزمن مهمی مثل بیماری مزمن کلیوی، نارسایی تنفسی، دیابت کنترل‌نشده یا مشکلات جدی مفصلی دارید.
• در دوران بارداری هستید یا به تازگی زایمان کرده‌اید.
• دارای سابقه فشار خون بسیار پایین یا حملهٔ قلبی و سکتهٔ مغزی در گذشته باشید.
• پاسخ یا نگرانی دربارهٔ تغییرات ناگهانی در برنامهٔ ورزشی یا مصرف دارو دارید که ممکن است با ورزش تداخل کند.

نکات عملی برای افزایش ایمن MVPA

• تدریجی شروع کنید: اگر فرد کم‌تحرکی هستید، از پیاده‌روی کوتاه و افزایش تدریجی مدت و شدت شروع کنید.
• تنوع فعالیت‌ها: ترکیب پیاده‌روی، دوچرخه‌سواری، شنا و تمرینات مقاومتی هم ایمنی را افزایش می‌دهد و هم شانس ادامهٔ برنامه را بیشتر می‌کند.
• هدف معقول و قابل اندازه‌گیری داشته باشید: به‌جای تلاش برای دست‌یابی به استانداردهای خیلی بالای ناگهانی، اهداف هفتگی کوچک‌تر و قابل دستیابی تعیین کنید.
• پیگیری و بازنگری: در صورت بروز علائم غیرطبیعی مثل درد قفسهٔ سینه، تنگی نفس شدید یا سرگیجه، ورزش را متوقف کنید و با پزشک مشورت کنید.
• رعایت سایر عناصر سبک زندگی: رژیم متعادل، کنترل وزن، ترک سیگار و کنترل فشار خون و چربی خون همگی در پیشگیری از دیابت نقش دارند.

پرسش‌های رایج

آیا فعالیت بدنی به تنهایی می‌تواند از دیابت نوع ۲ جلوگیری کند؟

خیر. فعالیت بدنی نقش مهمی دارد اما معمولاً موثرترین نتیجه زمانی رخ می‌دهد که همراه با تغییرات رژیم غذایی، کنترل وزن و مدیریت سایر عوامل خطر باشد. فعالیت بدنی به‌تنهایی ممکن است خطر را کاهش دهد، اما تضمین‌کنندهٔ جلوگیری قطعی نیست.

آیا شدت فعالیت مهم‌تر از مدت زمان است؟

هر دو مهم‌اند. توصیه‌های عمومی بر مقدار کلی MVPA در هفته تمرکز دارند (ترکیبی از شدت و مدت). هدف گذاری معادل‌های زمانی (مثلاً ۱۵۰ دقیقه متوسط یا ۷۵ دقیقه شدید در هفته) می‌تواند راهنمایی مناسبی باشد، با این حال ترکیب انعطاف‌پذیر بسته به توان و ترجیح فردی قابل تنظیم است.

اگر سن بالایی دارم، آیا هنوز باید فعالیت بدنی را افزایش دهم؟

بله. حتی افزایش متوسطی در فعالیت بدنی می‌تواند منجر به منافع قابل‌توجهی شود، به‌ویژه از منظر تعداد موارد پیشگیری‌شده در جمعیت سالمندان. با این حال، برنامه باید متناسب با وضعیت پزشکی و توانایی‌های شما تنظیم شود.

برای اندازه‌گیری MVPA چه روش‌هایی دقیق‌ترند؟

پایش با دستگاه‌هایی مانند شتاب‌سنج‌ها یا ساعت‌های هوشمند معمولاً دقیق‌تر از پرسشنامه‌های خودگزارشی است، هرچند در مطالعات بزرگِ جمعیتی استفاده از خودگزارش رایج‌تر به‌دلیل هزینه و پیچیدگی کمتر است. جزئیات روش اندازه‌گیری در گزارش کنفرانس کامل مشخص نشده است.

آیا افراد با پیش‌دیابت باید حتما ورزش کنند؟

افرادی که در مرحلهٔ پیش‌دیابت هستند معمولاً از افزایش فعالیت بدنی و اصلاح سبک زندگی بهره‌مند می‌شوند؛ این اقدامات می‌تواند ریسک پیشرفت به دیابت نوع ۲ را کاهش دهد. اما ابتدا با ارائه‌دهندهٔ خدمات بهداشتی خود برای برنامهٔ متناسب مشورت کنید.

جمع‌بندی کاربردی

یافته‌های ارائه‌شده در کنفرانس EASD ۲۰۲۶ به‌طور کلی از نقش مثبت فعالیت بدنی متوسط تا شدید در کاهش خطر ابتلا به دیابت نوع ۲ حمایت می‌کنند. اگرچه کاهش نسبی خطر ممکن است در افراد جوان‌تر روشن‌تر باشد، اما از منظر سلامت جمعیت، افزایش فعالیت در سالمندان می‌تواند به پیشگیری تعداد بیشتری از موارد منجر شود. با این حال، لازم است جزئیات روش‌شناختی مطالعه کامل بررسی شود و نباید نتایج گزارش کنفرانس را به‌عنوان مدرک قطعی علت و معلولی تلقی کرد. برای تغییر برنامهٔ ورزشی یا درمانی، به‌ویژه در صورت وجود بیماری‌های مزمن، ابتدا با پزشک مشورت کنید.

منبع

منبع اصلی خبر: Medical Xpress — Higher physical activity may prevent more type 2 diabetes cases among older adults (EASD 2026)

تذکر نهایی: این مطلب گزارشی از یک ارائهٔ علمی است و جایگزین مشاورهٔ پزشکی شخصی نمی‌شود. برای برنامه‌ریزی تمرین یا مدیریت خطر دیابت با پزشک یا تیم مراقبت سلامت خود مشورت کنید.

مطالب این مقاله فقط برای افزایش آگاهی عمومی است و جایگزین تشخیص یا درمان پزشکی نیست. برای اطلاعات بیشتر، صفحه سیاست پزشکی و سلب مسئولیت پزشک سایت را بخوانید.