مقایسه اسپری لیدوکائین با ترکیب اسپری و محلول چسبناک لیدوکائین در اندوسکوپی بالایی بدون خواب‌آلودگی: نتایج یک کارآزمایی تصادفی

خلاصه سریع برای خواننده

• مطالعه: کارآزمایی تصادفی تک‌مرکزی (ژانویه تا اکتبر ۲۰۲۴) روی ۲۵۰ بیمار تحت EGD بدون خواب‌آلودگی.
• مقایسه: اسپری لیدوکائین تنها در مقابل ترکیب اسپری لیدوکائین و محلول ویسکوس (چسبناک) لیدوکائین.
• نتیجه اصلی: درد بلافاصله پس از پروسیجر با ترکیب کمتر بود (میانگین VAS ۱.۶ در برابر ۳.۱؛ p=۰.۰۱).
• یافته‌های ثانویه: رضایت بیماران و سهولت لوله‌گذاری در گروه ترکیب بهتر بود؛ عوارض جدی گزارش نشد.
• نتیجه‌گیری کلی: افزودن محلول ویسکوس به اسپری لیدوکائین ممکن است برای کاهش ناراحتی در EGD بدون خواب‌آلودگی مفید باشد، اما محدودیت‌هایی در تعمیم نتایج وجود دارد.

مقدمه

اندوسکوپی فوقانی یا esophagogastroduodenoscopy (EGD) یکی از روش‌های رایج برای بررسی مری، معده و اثنی‌عشر است. در بسیاری از مراکز، برای آسایش بیمار و تسهیل انجام پروسیجر از آرام‌بخش (سِداسیون) استفاده می‌شود، اما در بیمارانی که ریسک دریافت داروهای آرام‌بخش دارند یا به هر دلیلی تمایل به بی‌حسی بدون خواب‌آلودگی دارند، انجام EGD بدون سِداسیون رایج است. یکی از چالش‌های اصلی در این حالت، تأمین بی‌حسی موضعی حلق و گلو به نحوی است که تهوع و رفلکس قی‌آور (گَگ) کاهش یابد و بیمار تحمل پروسیجر را داشته باشد.

مطالعه‌ای که این مقاله بر اساس آن نوشته شده یک کارآزمایی تصادفی است که به بررسی این سؤال پرداخته است آیا افزودن محلول چسبناک (ویسکوس) لیدوکائین به اسپری لیدوکائین می‌تواند به کاهش درد و بهبود شرایط انجام EGD بدون سِداسیون کمک کند یا خیر.

روش مطالعه (به اختصار)

این کارآزمایی تک‌مرکزی در بیمارستان Sawanpracharak در تایلند بین ژانویه تا اکتبر ۲۰۲۴ انجام شد. در مجموع ۲۵۰ بیمار که نیاز به EGD بدون سِداسیون داشتند به‌طور تصادفی در دو گروه قرار گرفتند: گروه S (اسپری لیدوکائین تنها، n=۱۲۵) و گروه S+V (اسپری به‌علاوه محلول ویسکوس لیدوکائین، n=۱۲۵). نتیجه اولیه شدت درد گزارش‌شده توسط بیمار بلافاصله پس از اتمام پروسیجر با استفاده از مقیاس بصری-آنالوگ (VAS ۰-۱۰) بود. نتایج ثانویه شامل رضایت بیمار، رضایت اندوسکوپیست، سهولت لوله‌گذاری (intubation)، تحمل بیمار و عوارض گزارش‌شده بود. ثبت این کارآزمایی در ClinicalTrials.gov با شناسه NCT06185933 انجام شده است.

نتایج اصلی

مشخص شد که ویژگی‌های پایه‌ای دو گروه مشابه بودند. یافته‌های کلیدی شامل موارد زیر بود:

• میانگین درد (VAS): گروه S+V = 1.6 ± 1.1 در مقابل گروه S = 3.1 ± 1.7 (p = ۰.۰۱). این اختلاف از نظر آماری معنی‌دار بود.
• رضایت بیمار: درصد بیماران «بسیار راضی» در گروه S+V برابر با 23.2% و در گروه S برابر با 12.8% بود (p = ۰.۰۱۶).
• سهولت لوله‌گذاری (Effortless intubation): در گروه S+V = 43.2% و گروه S = 29.6% (p = 0.030).
• رضایت اندوسکوپیست: به نفع گروه S+V بود اما تفاوت به سطح معناداری نرسید (p = ۰.۰۷۰).
• رویدادهای ناخواسته: هیچ عارضه جدی گزارش نشد.

تفسیر نتایج

اختلاف میانگین VAS تقریباً ۱.۵ نمره بود که از نظر آماری معنادار نشان داده شد. در عمل بالینی، تغییرات بالینی معنادار VAS بسته به زمینه متفاوت است، اما کاهش بیش از ۱ نمره معمولاً توسط بسیاری از بیماران به‌عنوان بهبود قابل توجه تلقی می‌شود. افزایش رضایت بیمار و سهولت لوله‌گذاری نیز نشان می‌دهد که ترکیب دو فرم دارویی ممکن است هم تجربه بیمار و هم شرایط فنی انجام پروسیجر را بهبود دهد.

چرا ترکیب می‌تواند بهتر عمل کند؟

اسپری لیدوکائین به‌سرعت بی‌حسی سطحی تولید می‌کند اما تماس آن با مخاط حلق ممکن است کوتاه‌مدت باشد. محلول‌های ویسکوس با چسبیدن بیشتر به مخاط می‌توانند زمان تماس و غلظت موضعی لیدوکائین را افزایش دهند و در نتیجه بی‌حسی مؤثرتر یا طولانی‌تری فراهم کنند. ترکیب جفت این دو شکل ممکن است ترکیبی از شروع سریع اثر و دوام بالاتر ایجاد کند که به کاهش ناگهانی رفلکس‌ها و درد حین عبور اندوسکوپ منجر شود.

محدودیت‌ها و نکاتی که باید با احتیاط خواند

• طبیعت تک‌مرکزی: مطالعه در یک مرکز در تایلند انجام شده؛ تعمیم مستقیم نتایج به جمعیت‌های دیگر با ویژگی‌های متفاوت (سن، بیماری‌های همراه، رژیم‌های دارویی، آموزش اندوسکوپیست‌ها) باید محتاطانه باشد.
• جزئیات روش تجویز: چکیده منابع جزئیات دقیق دوز، زمان‌بندی و نحوه تجویز محلول ویسکوس را گزارش نکرده است؛ بنابراین تکرار دقیق پروتکل نیازمند دسترسی به متن کامل یا اطلاعات تکمیلی است.
• ممکن است ناپوشیده بودن (blinding) وجود داشته باشد: تفاوت حس طعم یا بافت بین اسپری و محلول ویسکوس می‌تواند مانع از حفظ کوربودن بیمار یا انجام‌دهنده شود و نتایج خوداظهاری مانند VAS یا رضایت را تحت تأثیر قرار دهد.
• نتایج خوداظهاری و کوتاه‌مدت: اندازه‌گیری درد بلافاصله پس از پروسیجر صورت گرفته؛ اطلاعاتی از درد یا عوارض تأخیری در دست نیست.
• جمعیت مطالعه مشخص نیست: گزارش خلاصه مشخص نکرده آیا بیماران شامل موارد اورژانسی، باردار، کودکان یا افراد با نقص بلع بوده‌اند یا خیر؛ بنابراین تعمیم به این گروه‌ها نامطمئن است.
• اندازه اثر و اهمیت بالینی: اختلاف آماری وجود دارد، اما اندازه اثر و اینکه برای هر فرد چقدر ملموس است باید در متن کامل مطالعه و براساس نظر بالینی بررسی شود.
• اطلاعات ایمنی محدود: اگرچه هیچ رویداد جدی گزارش نشده، اما مطالعات بزرگ‌تر و ثبت دوزهای مصرفی برای بررسی خطرات نادر مانند سمیتی سیستمیک بی‌حسی موضعی (LAST) یا واکنش‌های آلرژیک لازم است.

کاربرد بالینی و تفسیر محتاطانه

برای بیمارانی که قرار است EGD بدون سِداسیون انجام دهند، این مطالعه نشان می‌دهد که افزودن محلول ویسکوس لیدوکائین به اسپری ممکن است درد حین پروسیجر را کاهش، رضایت بیمار را افزایش و سهولت لوله‌گذاری را بهبود دهد. با این حال، تصمیم در مورد استفاده از این ترکیب باید با توجه به موارد زیر اتخاذ شود:

• بررسی تاریخچه حساسیت به لیدوکائین یا سایر آمیدهای بی‌حس‌کننده.
• محاسبه مجموع دوز لیدوکائین دریافتی (برای جلوگیری از رسوب دوزهای بالا خصوصاً در بیماران با وزن کم یا مشکلات کبدی).
• وجود پروتکل‌های محلی و آموزش تیم اندوسکوپی برای نحوه صحیح اعمال محلول ویسکوس.
• توجه به جمعیت خاص بیمار (کودکان، بارداری، نارسایی کبدی یا قلبی) که در این مطالعه ممکن است نمایندگی نشده باشند.

نظر تحریریه پزشک سایت

مطالعه مورد نظر نشان‌دهنده یک رویکرد عملی و قابل‌اجرا برای بهبود راحتی بیمار در شرایط انجام EGD بدون سِداسیون است. ترکیب اسپری و محلول ویسکوس لیدوکائین از نظر بی‌حسی سطحی منطقی به‌نظر می‌رسد و داده‌های این کارآزمایی رندم‌شده از کاهش معنی‌دار درد و بهبود رضایت حمایت می‌کنند. با این حال، از آنجا که گزارش خلاصه محدود به نتایج بلافاصله پس از پروسیجر و یک مرکز است، توصیه می‌کنیم قبل از گسترش وسیع این روش، مراکز بالینی بررسی‌هایی از قبیل میزان دوز مصرفی، ایمنی در جمعیت‌های خاص و امکان پیاده‌سازی پروتکل را انجام دهند. پزشکان باید این گزینه را به‌صورت موردی و با اطلاع‌دهی بیمار و رعایت ملاحظات ایمنی به کار بگیرند.

چه زمانی باید با پزشک مشورت کرد؟

• اگر در سابقه شما حساسیت یا واکنش آلرژیک به لیدوکائین یا سایر بی‌حس‌کننده‌ها وجود دارد.
• اگر باردار هستید یا به نوزاد شیر می‌دهید—تصمیم‌گیری در این موارد نیاز به ارزیابی دقیق دارد.
• اگر بیماری‌های زمینه‌ای مانند نارسایی کبدی یا قلبی، یا اختلالات متابولیک دارید که ممکن است متابولیسم لیدوکائین را تغییر دهد.
• در صورت وجود مشکلات بلع، قبلاً عوارض حین اندوسکوپی یا نگرانی از ریسک آسپیراسیون.
• اگر پس از دریافت بی‌حسی علامتاتی مانند سرگیجه شدید، تشنج، طپش قلب نامنظم، سوزن‌سوزن شدن دور دهان یا ضعف غیرمعمول مشاهده شد.

پرسش‌های رایج

آیا ترکیب اسپری و محلول ویسکوس خطر عوارض را افزایش می‌دهد؟

در این مطالعه عارضه جدی گزارش نشد. با این حال، هرگونه افزایش در دوز موضعی می‌تواند نظریه‌ً ریسک سیستمیک را بالا ببرد—خصوصاً در افراد حساس یا با متابولیسم ضعیف. لذا احتیاط در محاسبه دوز و مانیتورینگ لازم است.

آیا همه بیماران باید از این ترکیب استفاده کنند؟

خیر. انتخاب روش بی‌حسی باید فردی باشد و بسته به ترجیح بیمار، سابقه پزشکی و خطرات بالقوه اتخاذ شود. این مطالعه نشان از منافع احتمالی دارد اما به معنی واجب بودن برای همه نیست.

آیا این نتایج برای کودکان یا زنان باردار معتبر است؟

خلاصه مطالعه مشخص نکرده آیا این گروه‌ها حضور دارند یا نه؛ بنابراین تعمیم مستقیم به کودکان یا بارداران مناسب نیست و نیاز به داده‌های اختصاصی دارد.

آیا محلول ویسکوس را بیمار باید قورت دهد؟

معمولاً محلول‌های ویسکوس بگونه‌ای طراحی می‌شوند که با تماس موضعی در حلق مانع رفلکس شوند و بلافاصله قورت داده نشوند؛ اما جزئیات دقیق نحوه تجویز در مطالعه باید از متن کامل استخراج شود. بیمار و تیم درمان باید قبل از مصرف دستورالعمل را دریافت کنند.

ملاحظات ایمنی و نکات عملی برای تیم بالینی

• همیشه مجموع دوز لیدوکائین را محاسبه و با محدودیت‌های ایمن تطبیق دهید (بخصوص در بیماران با وزن کم یا اختلال عملکرد کبدی).
• پیش از استفاده از هر فرم بی‌حسی، تاریخچه حساسیت را جویا شوید.
• در صورت استفاده از ترکیب، پروتکل مشخصی برای زمان‌بندی و فاصله بین اعمال اسپری و محلول ویسکوس داشته باشید تا اثر بهینه حاصل شود.
• مانیتورینگ پایه‌ای حیاتی (سطح هوشیاری، علائم حیاتی) در طول و بلافاصله پس از پروسیجر الزامی است.

جمع‌بندی کاربردی

این کارآزمایی رندم‌شده نشان می‌دهد که افزودن محلول ویسکوس لیدوکائین به اسپری لیدوکائین می‌تواند درد حین EGD بدون سِداسیون را کاهش دهد، رضایت بیمار را افزایش دهد و سهولت لوله‌گذاری را بهبود بخشد. با این حال، پیش از تعمیم این روش باید به محدودیت‌های مطالعه، محاسبه دوز، وضعیت بالینی بیمار و مسائل ایمنی توجه کرد. در عمل، این گزینه می‌تواند برای بیمارانی که با ریسک محدودیت استفاده از آرام‌بخش مواجه‌اند یا ترجیح به انجام پروسیجر بدون خواب‌آلودگی دارند، مفید باشد؛ اما تصمیم‌گیری باید بر پایه ارزیابی فردی و مشورت با تیم پزشکی انجام شود.

منبع

منبع اصلی: Lidocaine Spray Versus Viscous Lidocaine Solution Plus Lidocaine Spray in Patients Undergoing Non-Sedated Esophagogastroduodenoscopy: A Randomized Controlled Trial. Europe PMC. ۲۰۲۷. DOI: https://doi.org/10.1002/deo2.70393. Trial registration: ClinicalTrials.gov identifier: NCT06185933.

توجه: این مطلب تفسیر و خلاصه‌ای از نتایج مطالعه یادشده است و جایگزین مشورت پزشکی فردی نیست. برای تصمیم‌گیری درمانی یا استفاده بالینی، با پزشک معالج خود مشورت کنید.

مطالب این مقاله فقط برای افزایش آگاهی عمومی است و جایگزین تشخیص یا درمان پزشکی نیست. برای اطلاعات بیشتر، صفحه سیاست پزشکی و سلب مسئولیت پزشک سایت را بخوانید.