به‌روزرسانی جهانی بازتوانی قلبی ۲۰۲۵: چگونه تحویل مؤلفه‌های اصلی در کشورها متفاوت است و چه معنایی برای بیماران دارد؟

خلاصه سریع برای خواننده

• مطالعه به‌روزرسانی جهانی بازتوانی قلبی ۲۰۲۵ (منتشرشده در PLOS Medicine) یک نظرسنجی سطح برنامه‌ای از ۱,۵۰۵ برنامه بازتوانی قلبی در ۹۰ کشور بود.
• میانگین برنامه‌ها ۸ از ۱۰ مؤلفه اصلی را ارائه می‌دهند؛ اما تفاوت‌های قابل‌توجهی بین کشورها بر اساس طبقه‌بندی درآمدی وجود دارد.
• کشورهای با درآمد بالا و متوسطِ بالا به‌طور کلی مؤلفه‌های بیشتری ارائه می‌دهند و منابع و آموزش بیماران در آن‌ها معمولاً گسترده‌تر است.
• این نتایج نشان می‌دهد که نابرابری در دسترسی و محتوای بازتوانی قلبی می‌تواند بر نتایج بیماران تاثیر بگذارد، اما این مطالعه محدودیت‌های مبتنی بر خودگزارش‌دهی و نمونه‌برداری دارد.
• اطلاعات برای برنامه‌ریزی سیاست‌گذاری و هدف‌گذاری مداخلات بر بهبود دسترسی و کیفیت بازتوانی مخصوصاً در کشورهای کم‌درآمد مفید است.

مقدمه

بیماری‌های قلبی-عروقی هنوز یکی از اصلی‌ترین علل مرگ و ناتوانی در سراسر جهان هستند. بازتوانی قلبی (Cardiac Rehabilitation, CR) مجموعه‌ای از خدمات چند‌بعدی است که پس از رویدادهای قلبی، جراحی قلب یا تشخیص بیماری کرونری ارائه می‌شود تا عملکرد، کیفیت زندگی و پیش‌آگهی بیمار را بهبود دهد. این خدمات شامل ارزیابی ریسک، آموزش بیمار، تمرینات هوازی ساختاریافته، مدیریت عوامل خطر و پشتیبانی روانی-اجتماعی است.

پس از همه‌گیری کووید-۱۹، الگوهای ارائه خدمات CR تغییر یافت؛ خدمات از حضوری به ترکیبی یا مجازی گرایش پیدا کردند. با این حال، تا پیش از مطالعه حاضر، شواهد نظام‌مند و به‌روز از این تغییرات و توزیع جهانی مؤلفه‌های اصلی CR بر اساس سطح درآمد کشور کمتر در دسترس بود. مقاله‌ای که در PLOS Medicine منتشر شده، نتایج به‌روزرسانی جهانی بازتوانی قلبی (Global Audit Update 2025) را گزارش می‌کند؛ پژوهشی مقطعی که تلاش کرده تا وضعیت ارائه مؤلفه‌های کلیدی CR، شیوه‌های آموزش بیمار و منابع برنامه‌ها را در سطح جهانی توصیف کند و تغییرات نسبت به اولین ارزیابی جهانی در ۲۰۱۶ را بررسی نماید.

هدف و سوالات پژوهش

هدف اصلی این مطالعه توصیف جهانی تحویل مؤلفه‌های اصلی بازتوانی قلبی بود از جمله:

• چه تعداد و کدام مؤلفه‌ها در برنامه‌ها ارائه می‌شوند (۱۰ مؤلفه مورد ارزیابی)؟
• کدام عوامل خطر (از میان ۱۴ عامل مورد بررسی) ارزیابی می‌شوند؟
• میزان آموزش به بیمار چقدر است (ساعت/بیمار/برنامه)؟
• چه منابعی در دسترس برنامه‌ها است (از ۱۷ مورد بررسی‌شده)؟
• آیا تفاوت‌هایی بر اساس طبقه‌بندی درآمدی کشور وجود دارد و چه تغییراتی نسبت به سال ۲۰۱۶ رخ داده است؟

روش‌شناسی (خلاصه‌ای ساده‌شده)

طراحان مطالعه از یک نظرسنجی REDCap سازگار با نسخه‌های قبلی استفاده کردند و در بازه زمانی ۱ می تا ۱ سپتامبر ۲۰۲۵ برنامه‌های فاز II یا پس از ترخیص بازتوانی قلبی را هدف قرار دادند. معیار ورود شامل ارائه حداقل یک ارزیابی اولیه، تمرین هوازی ساختاریافته و یک مؤلفه تکمیلی بود. شناسایی برنامه‌ها با همکاری انجمن بین‌المللی CR (ICCPR) و رهبران محلی انجام شد. از جمله متغیرها، تعداد مؤلفه‌های ارائه‌شده (۱۰ مورد)، عوامل خطر ارزیابی‌شده (۱۴ مورد)، دوز آموزش بیمار (ساعت به ازای هر بیمار در هر برنامه) و در دسترس بودن منابع (۱۷ مورد) بود. تحلیل‌ها شامل مدل‌های خطی ترکیبی تعمیم‌یافته (GLMM) برای بررسی تفاوت‌ها بر اساس طبقه‌بندی درآمدی کشور و مقایسه با نتایج ۲۰۱۶ بود.

یافته‌های اصلی

از مجموع ۷,۰۲۵ برنامه شناسایی‌شده در سطح جهان، ۱,۵۰۵ برنامه از ۹۰ کشور (۸۰% از کشورهایی که CR دارند) حداقل بخشی از پرسشنامه را تکمیل کردند؛ نرخ پاسخ میانی کشور ۶۲% گزارش شد. نتایج کلیدی عبارت‌اند از:

• میانگین یا بهتر بگوییم میانه تعداد مؤلفه‌های ارائه‌شده ۸ از ۱۰ بود (میانه، چارک اول و سوم = 6، ۱۰).
• برنامه‌ها در کشورهای متوسط-بالا به‌طور معنی‌داری مؤلفه‌های بیشتری ارائه کردند (میانه=۹)، در حالی که برنامه‌ها در کشورهای کم‌درآمد معمولاً مؤلفه‌های کمتری داشتند (میانه=۶).
• کشورهای با درآمد بالا نیز به‌طور کلی بهتر از کشورهای کم‌درآمد در ارائه مؤلفه‌ها عمل کردند؛ با این حال تفاوت‌ها بین طبقات درآمدی کاملاً پیوسته نبود و برخی کشورهای متوسط منابع محدودتری نسبت به انتظار دارند.
• عوامل خطر ارزیابی‌شده و میزان آموزش به بیمار نیز بین کشورها متفاوت بود؛ برخی برنامه‌ها آموزش و ساعت بیشتری ارائه کردند و برخی فقط اطلاعات پایه‌ای و جلسات کوتاه داشتند.
• نسبت و نوع منابع (مانند دسترسی به متخصص تغذیه، فیزیوتراپیست، مشاوره روانشناسی یا تجهیزات سنجش) نیز تفاوت معناداری بین کشورها داشت.
• در مقایسه با داده‌های ۲۰۱۶، تغییراتی مشاهده شد که شامل گسترش بعضی از مؤلفه‌ها و تغییر در شیوه ارائه (افزایش مدل‌های مجازی یا ترکیبی در برخی مناطق) بود؛ اما این تغییرات یکنواخت جهانی نبودند.

مثال‌هایی از اختلافات عملی

• بعضی برنامه‌ها در کشورهای پرمنابع، اندازه‌گیری‌ها و کادر میان‌رشته‌ای کامل‌تری داشتند (شامل ارزیابی تغذیه، سلامت روان و خدمات اجتماعی).
• در کشورهای کم‌درآمد، برنامه‌ها اغلب محدود به تمرینات پایه و آموزش کوتاه‌مدت بودند و دسترسی به خدمات تکمیلی کمتر بود.

تفسیر نتایج

نتایج نشان می‌دهد که اگرچه بسیاری از برنامه‌ها تعداد قابل‌توجهی از مؤلفه‌های CR را ارائه می‌دهند، اما نابرابری‌های جهانی به‌وضوح در تحویل خدمات وجود دارد. برنامه‌های موجود در کشورهایی با منابع بیشتر تمایل دارند مجموعه کامل‌تری از خدمات را ارائه دهند که به لحاظ تئوریک می‌تواند به بهبود نتایج بالینی منجر شود؛ اما مطالعه حاضر نتوانست به‌طور مستقیم تفاوت‌های بالینی را بر اساس تحویل مؤلفه‌ها ارزیابی کند. بنابراین باید بین «وجود مؤلفه‌ها» و «تأثیر بالینی یا اثربخشی» آن‌ها تمایز قائل شد.

کاربرد بالینی و بهداشتی

برای سیاست‌گذاران و مدیران خدمات بهداشتی، یافته‌ها نشان می‌دهد که سرمایه‌گذاری در گسترش دسترسی به مؤلفه‌های کامل بازتوانی و تقویت منابع انسانی چند‌رشته‌ای در کشورها و مناطق کم‌منبع می‌تواند شکاف‌ها را کاهش دهد. همچنین، توسعه راهکارهای مجازی و مدل‌های ترکیبی ممکن است به پرکردن بخشی از خلأ دسترسی کمک کند، اما کیفیت آموزش و پایش عوامل خطر باید حفظ شود.

محدودیت‌ها و نکاتی که باید با احتیاط خواند

• طبیعت مطالعه: این یک مطالعه مقطعی نظرسنجی است که بر داده‌های خودگزارش‌دهی برنامه‌ها تکیه دارد؛ بنابراین احتمال خطاهای گزارش‌دهی یا تعمیم‌پذیری محدود وجود دارد.
• نمونه‌برداری و پاسخ‌دهی: از ۷,۰۲۵ برنامه شناسایی‌شده، ۱,۵۰۵ برنامه پاسخ دادند؛ این می‌تواند منجر به سوگیری انتخاب شود؛ برنامه‌های فعال‌تر یا بهتر سازمان‌یافته ممکن است بیشتر تمایل به پاسخ داشته باشند.
• نمایندگی کشورها: باوجود پوشش ۹۰ کشور، تنوع در داخل کشورها و تفاوت‌های منطقه‌ای ممکن است نادیده گرفته شده باشد؛ همچنین طبقه‌بندی بر اساس درآمد ملی نمی‌تواند تمام عوامل ساختاری محلی را نشان دهد.
• اندازه‌گیری مؤلفه‌ها: ارزیابی «وجود» یک مؤلفه لزوماً به معنی کیفیت مناسب یا دسترسی برابر در سراسر بیماران نیست؛ برای مثال، یک برنامه ممکن است جلسات آموزشی ارائه دهد اما دوز یا محتوای آن ناکافی باشد.
• مقایسه با ۲۰۱۶: تغییرات گزارش‌شده نسبت به ارزیابی قبلی ممکن است تحت تأثیر تفاوت‌های روش‌شناسی، تغییر در نمونه برنامه‌ها یا پیامدهای همه‌گیری کووید-۱۹ باشد؛ تفسیر روندها باید محتاطانه باشد.
• عدم پیگیری نتایج بالینی: این نظرسنجی داده‌های مستقیمی درباره نتایج بیمار (مانند مرگ‌ومیر، بستری مجدد یا کیفیت زندگی) ارائه نمی‌دهد؛ بنابراین نمی‌توان به‌سادگی نتیجه‌گیری کرد که ارائه دقیق‌تر مؤلفه‌ها مستقیماً به نتایج بهتر منجر شده است.

نظر تحریریه پزشک سایت

تحلیل به‌روزرسانی جهانی بازتوانی قلبی ۲۰۲۵ یک تلاش قابل توجه برای روشن ساختن وضعیت تحویل خدمات CR در مقیاس جهانی است. این مطالعه نقشه‌ای از کمبودها و نقاط قوت برنامه‌ها ارائه می‌دهد که می‌تواند برای سیاست‌گذاران و مدیران خدمات مفید باشد. با این حال، از آنجا که داده‌ها خودگزارشی و نمونه‌ها پیوسته نیستند، نتیجه‌گیری‌های علّی محدود هستند. به نظر می‌رسد گام بعدی باید ترکیب داده‌های سرویس-محور با داده‌های بالینی بیمارستانی و مطالعات مداخله‌ای باشد تا نشان داده شود که چه تغییراتی در ارائه خدمات واقعاً منجر به بهبود نتایج بیماران می‌شود. علاوه بر این، توجه ویژه به راهکارهای مقرون‌به‌صرفه و قابل پیاده‌سازی در کشورهای کم‌درآمد ضروری است؛ نسخه‌برداری صرف از مدل‌های کشورها با منابع بالا، بدون انطباق با ساختار محلی، احتمالاً کارا نخواهد بود.

چه زمانی باید با پزشک مشورت کرد؟

اگر شما یا یکی از نزدیکانتان در یکی از شرایط زیر قرار دارید، بهتر است هر چه زودتر با پزشک یا تیم بازتوانی مشورت کنید:

• تازگی یک رویداد قلبی مهم مانند سکته قلبی، آنژیوپلاستی یا جراحی بای‌پس.
• نشانه‌های جدید یا بدترشونده مانند درد قفسه سینه، تنگی نفس ناگهانی، سرگیجه یا غش.
• تشدید علائم نارسایی قلبی (افزایش وزن سریع، ادم پاها، تنگی نفس در فعالیت‌های روزمره).
• مشکلات روانی یا اجتماعی مرتبط با بیماری قلبی مانند افسردگی شدید، اضطراب مانع فعالیت یا مشکلات مالی که مانع پیگیری درمان می‌شوند.
• نیاز به راهنمایی درباره شروع یا ادامه برنامه بازتوانی (مثلاً اگر برنامه محلی ندارید یا محدودیت دسترسی دارید).

مشاوره تخصصی و برنامه‌ریزی فردی می‌تواند خطر عوارض را کاهش داده و بازگشت به فعالیت را تسهیل کند.

پرسش‌های رایج

۱) بازتوانی قلبی دقیقاً چه مؤلفه‌هایی دارد؟

به طور کلی CR شامل ارزیابی اولیه و پایش، برنامه تمرینی ساختاریافته، مدیریت عوامل خطر (مانند کنترل فشار خون، دیابت، چربی خون)، آموزش بیمار و خانواده، حمایت روانی-اجتماعی و در صورت نیاز خدمات تغذیه‌ای و برنامه‌ریزی بازگشت به کار است. مطالعه مورد بحث ۱۰ مؤلفه کلیدی را بررسی کرد.

۲) چرا تفاوت بین کشورها مهم است؟

چون دسترسی به مؤلفه‌های کامل CR ممکن است بر توانایی بیماران برای کنترل ریسک فاکتورها و بازگشت به زندگی عادی تأثیر بگذارد. نابرابری‌ها می‌توانند باعث افزایش بار بیماری و ناتوانی در مناطق کم‌منبع شوند.

۳) آیا داشتن همه مؤلفه‌ها به معنی نتیجه بهتر است؟

وجود مؤلفه‌ها شرط لازم اما کافی نیست. کیفیت ارائه، دوز مداخله، پیگیری و دسترسی برابر برای بیماران نیز تعیین‌کننده نتایج بالینی واقعی هستند. این مطالعه نشان‌دهنده تحویل مؤلفه‌هاست، نه اثبات مستقیم بهبود نتایج.

۴) آیا مدل‌های مجازی می‌توانند جایگزین برنامه حضوری شوند؟

مدل‌های مجازی یا ترکیبی می‌توانند به افزایش دسترسی کمک کنند، بویژه در مناطق دورافتاده یا در زمان پاندمی. اما اثربخشی آن‌ها بستگی به طراحی، پایش و توانایی بیماران در استفاده از فناوری دارد؛ بنابراین باید با احتیاط و بر اساس شواهد محلی اجرا شوند.

۵) آیا مطالعه نشان می‌دهد چه اقدامی اولویت دارد؟

مطالعه به‌طور مستقیم اولویت‌بندی نمی‌کند، اما روشن می‌سازد که ارتقای منابع انسانی میان‌رشته‌ای، افزایش دوز آموزش، گسترش ارزیابی کامل عوامل خطر و توسعه مدل‌های دسترسی‌پذیر (از جمله گزینه‌های مقرون‌به‌صرفه در کشورهای کم‌درآمد) احتمالاً از نیازهای مهم هستند.

بحث و پیامدها

این به‌روزرسانی جهانی جایگاه فعلی بازتوانی قلبی را در جهان ترسیم می‌کند و نشان می‌دهد که با وجود گسترش نسبی برنامه‌ها، خلأ قابل‌توجهی میان کشورها بر اساس منابع وجود دارد. از منظر پژوهشی، نتایج زمینه را برای کارهای بعدی فراهم می‌کند، از جمله:

• مطالعات کیفی برای فهم موانع محلی در توسعه مؤلفه‌ها.
• تحقیقات مداخله‌ای برای تست مدل‌های مقرون‌به‌صرفه و قابل‌گسترش CR در محیط‌های کم‌منبع.
• پایش بلندمدت نتایج بیمار مبتنی بر داده‌های بالینی برای برآورد تأثیر واقعی ارائه مؤلفه‌ها بر مرگ‌ومیر، بستری مجدد و کیفیت زندگی.

پیشنهادات سیاستی (با احتیاط)

با توجه به ماهیت این مطالعه، پیشنهادهای زیر پیشنهادهایی کلی و محتاطانه‌اند و نیاز به بومی‌سازی دارند:

• تمرکز بر افزایش دسترسی به خدمات پایه CR در مناطق کم‌منبع از طریق آموزش کارکنان و فراهم‌سازی ابزارهای ساده پایش.
• حمایت از توسعه مدل‌های تلفیقی و مجازی همراه با ارزیابی کیفیت.
• تشویق به ثبت برنامه‌ها و ایجاد پایگاه‌های داده سرویس-محور برای پیگیری عملکرد و نتایج بالینی.
• تقویت همکاری‌های بین‌المللی برای انتقال دانش و تطبیق راهکارها به شرایط محلی.

جمع‌بندی کاربردی

مطالعه به‌روزرسانی جهانی بازتوانی قلبی ۲۰۲۵ نشان می‌دهد که بسیاری از برنامه‌های CR در سراسر جهان مؤلفه‌های متعددی ارائه می‌کنند، اما نابرابری معنی‌داری بین کشورها وجود دارد. تمرکز بر گسترش دسترسی، ارتقای کیفیت آموزش بیمار و تقویت تیم‌های میان‌رشته‌ای می‌تواند به کاهش شکاف‌ها کمک کند. با این حال، برای پیوند بین تحویل مؤلفه‌ها و نتایج بالینی نیاز به داده‌های بیشتر و مطالعات مداخله‌ای است. بیماران و خانواده‌ها باید در صورت تردید یا بروز علائم جدید با تیم پزشکی خود مشورت کنند تا برنامه بازتوانی مناسب و متناسب با شرایط‌شان طراحی شود.

منبع

منبع اصلی مقاله: PLOS Medicine. Comparisons of core component delivery in cardiac rehabilitation programs by country income classification and decade based on the 2025 Global Audit Update: A survey study. 2026. DOI: https://doi.org/10.1371/journal.pmed.1005151

مطالب این مقاله فقط برای افزایش آگاهی عمومی است و جایگزین تشخیص یا درمان پزشکی نیست. برای اطلاعات بیشتر، صفحه سیاست پزشکی و سلب مسئولیت پزشک سایت را بخوانید.