چرا برخی افراد یک سال پس از کووید-۱۹ هنوز طعم غذا را احساس نمی‌کنند؟ یافته‌های جدید در نشست علمی

خلاصه سریع برای خواننده

• مطالعه‌ای تازه نشان می‌دهد که ناهنجاری‌های مولکولی در بافت‌های چشایی ممکن است توضیح‌دهنده از دست دادن طولانی‌مدت طعم پس از کووید-۱۹ باشند.
• این اختلال‌ها به ویژه روی سیگنال‌هایی که طعم‌های شیرین، تلخ و خوش‌طعمی (اومامی) را منتقل می‌کنند تأثیر می‌گذارند.
• نمونه‌برداری از زبان بیماران دارای علائم طولانی‌مدت بیش از یک سال انجام شده؛ اما این یافته‌ها هنوز قطعی علت‌شناسی نیستند.
• نتایج می‌تواند به درک بهتر مکانیسم‌های زیستی و توسعه آزمایش‌های تشخیصی و استراتژی‌های توانبخشی کمک کند، ولی درمان مشخص جدیدی را در این مطالعه معرفی نکرده‌اند.
• اگر از دست‌دادن مزه روی تغذیه یا کیفیت زندگی شما تأثیر گذاشته، با پزشک یا تیم توانبخشی مرتبط مشورت کنید.

مقدمه

یکی از شایع‌ترین عوارض بلندمدت گزارش‌شده پس از ابتلا به کووید-۱۹، اختلال در حس بویایی و چشایی است. در برخی افراد این عارضه هفته‌ها یا ماه‌ها به طول می‌انجامد و در مواردی بیش از یک سال ادامه پیدا می‌کند. پژوهشی که در سال ۲۰۲۶ منتشر و در منابع خبری علمی گزارش شده، با بررسی مستقیم نمونه‌های بافتی از پاپیلاهای چشایی (ساختمان‌های مسئول احساس طعم روی زبان) در بیمارانی با علائم طولانی‌مدت، به دنبال کشف تغییرات مولکولی‌ای بوده که می‌تواند ضعف در انتقال سیگنال‌های طعمی را توضیح دهد.

چه یافته‌ای گزارش شده است؟

محققان نمونه‌های بافتی زبان را از بیمارانی که بیش از یک سال پس از بهبودی از کووید-۱۹ هنوز مشکل چشایی داشتند برداشت کردند و آنها را با نمونه‌های افراد بدون سابقه چنین اختلالی مقایسه نمودند. در تحلیل‌های مولکولی و بیوشیمیایی، آنها تغییرات ویژه‌ای در مسیرهای سیگنال‌دهی مربوط به حس شیرینی، تلخی و اومامی شناسایی کردند. به عبارت دیگر، ساختارها یا مولکول‌هایی که پیام طعمی را از سلول‌های حس‌کننده طعم به اعصاب منتقل می‌کنند، در این بیماران «ضعیف‌تر» یا «دچار تغییرات مولکولی» بودند.

جزئیات فنی (به زبان ساده)

حس طعم توسط نوعی سلول تخصص‌یافته در پاپیلاها تولید می‌شود که گیرنده‌ها و مولکول‌های سیگنال‌دهنده‌ای دارد. وقتی مولکول طعمی با گیرنده تماس می‌یابد، مسیرهای داخلی سلولی فعال می‌شود و در نهایت پیام الکتریکی به عصب منتقل می‌گردد. در این مطالعه، محققان کاهش یا تغییر در مولفه‌های این مسیرها—مثلاً گیرنده‌ها، پروتئین‌های واسطه یا اجزای سیناپسی—را مشاهده کردند که منجر به کاهش قدرت سیگنالینگ شده است. این کاهش بیش از همه برای طعم‌های شیرین، تلخ و اومامی قابل‌تشخیص بود.

این یافته برای بیمار چه معنایی دارد؟

در سطح عملی، این مطالعه چند پیام مهم دارد:

• نشان می‌دهد که از دست‌دادن مزه پس از کووید-۱۹ ممکن است بیش از یک اختلال «روانی» یا گذرا باشد و پایه‌های فیزیولوژیک و مولکولی داشته باشد.
• توضیح می‌دهد چرا برخی افراد فقط بعضی طعم‌ها را از دست می‌دهند یا تغییری در کیفیت طعم‌ها حس می‌کنند (مثلاً شیرینی کمتر یا تلخی ضعیف‌تر).
• این شناخت می‌تواند راه را برای توسعه روش‌های تشخیصی دقیق‌تر و آزمون‌های بیومولکولی برای تعیین علت‌های فردی باز کند.
• با وجود اهمیت این یافته‌ها، هنوز درمان یا مداخله قطعی جدیدی از این مطالعه نتیجه‌گیری نشده است؛ اما پایه‌ای برای تحقیقات درمانی فراهم می‌آورد.

توضیح علمی: چرا حس طعم ممکن است پایداراً مختل شود؟

چند مکانیسم محتمل وجود دارد که می‌تواند موجب بقا یا بروز تغییرات مولکولی در بافت‌های چشایی شود:

• تغییر در بیان گیرنده‌ها: کاهش یا تغییر در سطح گیرنده‌های طعم می‌تواند حساسیت به مولکول‌های طعمی را کم کند.
• اختلال در مسیرهای سیگنال‌دهی داخل‌سلولی: حتی اگر گیرنده‌ها سالم باشند، پیام‌رسانی داخلی سلول ممکن است مختل شود و پیام به عصب منتقل نشود.
• التهاب مزمن یا تغییرات بافتی: پاسخ التهابی پس از عفونت ممکن است به تغییرات ساختاری در پاپیلاها بینجامد.
• تغییر در ارتباط نورونی: سیناپس‌های بین سلول‌های چشایی و اعصاب محیطی ممکن است دچار اختلال شوند یا بازسازی آنها ناکامل باشد.

مطالعه مورد اشاره بیشتر بر مشاهده اختلالات مولکولی تأکید دارد تا اثبات یک مسیر یکتای علّی. یعنی یافتنِ تغییرات در مولکول‌ها یک گام مهم است، ولی به‌تنهایی ثابت نمی‌کند که آن تغییر دقیقاً مسئول علائم است؛ می‌تواند یکی از عوامل متعدد باشد.

محدودیت‌ها و نکاتی که باید با احتیاط خواند

• طبیعت مشاهده‌ای و نمونه‌ای بودن مطالعه: پژوهش، بافت‌های گرفته‌شده از بیماران را بررسی کرده؛ این نوع مطالعات می‌تواند رابطه هم‌زمانی (association) را نشان دهد اما علت و معلول را به تنهایی اثبات نمی‌کند.
• اندازه و نمایندگی نمونه: تعداد و ویژگی‌های جمعیت مورد بررسی (مثلاً سن، جنس، شدت بیماری اولیه، سویه ویروسی و درمان‌های دریافت‌شده) در گزارش خبری کامل ذکر نشده و ممکن است روی تعمیم نتایج تأثیر داشته باشد.
• زمان نمونه‌برداری: نمونه‌برداری بیش از یک سال پس از عفونت انجام شده است؛ بنابراین معلوم نیست این تغییرات از ابتدا وجود داشته‌اند یا در طول زمان شکل گرفته‌اند.
• تفاوت بین بویایی و چشایی: بسیاری از مردم طعم را با بو اشتباه می‌گیرند؛ این مطالعه به بافت‌های چشایی تمرکز کرده اما اختلالات بویایی نیز می‌تواند تجربه طعمی را تغییر دهد.
• نیاز به مطالعات تکمیلی: مطالعات طولی، آزمایش‌های عملکردی (مثلاً آزمون‌های حساسیت طعم) و آزمایش‌های درمانی لازم است تا نقش دقیق این تغییرات مولکولی روشن شود.

پیامدهای پژوهشی و بالینی

اگر این ناهنجاری‌های مولکولی در مطالعات مستقل دیگری نیز تأیید شوند، چند مسیر تحقیقاتی و بالینی قابل‌توجه وجود دارد:

• توسعه آزمایش‌های تشخیصی مولکولی برای تمایز علل مختلف طعم‌پریشی و ارزیابی احتمال بازگشت حس.
• مطالعات کارآزمایی بالینی برای بررسی مداخلاتی که بتوانند مسیرهای سیگنال‌دهی را تقویت یا بازسازی کنند (مثلاً داروهای هدف‌گیر مولکولی یا روش‌های توانبخشی عصبی).
• بررسی رابطه بین این تغییرات مولکولی و عوامل درمانی یا سوابق پزشکی (مثلاً آیا درمان‌های خاص حین دوره حاد یا شرایط همراه، خطر را تغییر می‌دهند؟).

نظر تحریریه پزشک سایت

این گزارش گامی مهم در فهم بیولوژی اختلالات طعمی پس از کووید-۱۹ است. مشاهده تغییرات مولکولی در سلول‌های چشایی نشان می‌دهد که دلیل برخی از موارد طولانی‌مدت می‌تواند ریشه در سازوکارهای فیزیولوژیک داشته باشد و نه صرفاً جنبه روانی یا گذرا. با این حال، باید محتاط بود: هنوز راه طولانی تا تبدیل این یافته‌ها به تست‌های عملی یا درمان‌های مؤثر وجود دارد. برای بیماران و پزشکان، بهترین رویکرد فعلی ترکیبی از پیگیری بالینی، تمرکز بر حمایت تغذیه‌ای و بررسی فرصت‌های توانبخشی است تا زمانی که شواهد درمانی قوی‌تر فراهم شود.

چه زمانی باید با پزشک مشورت کرد؟

اگر شما یا یکی از نزدیکانتان پس از عفونت کووید-۱۹ دچار اختلال در مزه شده‌اید، موارد زیر نشان‌دهنده ضرورت مراجعه به پزشک یا تیم تخصصی است:

• اختلال طعم بیش از ۴ تا ۸ هفته ادامه یابد یا بدتر شود.
• طعم‌پریشی منجر به کاهش اشتها، کاهش وزن یا مشکلات تغذیه‌ای شده باشد.
• اختلال همراه با افسردگی، اضطراب یا کاهش کیفیت زندگی قابل‌توجه باشد.
• شما باردار، کودک‌ یا دارای بیماری‌های قلبی/سیروز/دیابت هستید و تغذیه نامناسب می‌تواند ریسک‌ها را افزایش دهد.
• اگر مشغول دریافت داروهای جدید یا درمان‌هایی هستید که ممکن است بر حس طعم اثر بگذارند.

پزشک ممکن است معاینات بالینی، آزمون‌های عملکردی حس چشایی/بویایی و در صورت نیاز ارجاع به متخصص گوش و حلق و بینی یا نورولوژی انجام دهد.

پرسش‌های رایج

آیا از دست دادن طعم همیشه برگشت‌پذیر است؟

پاسخ کوتاه: نه همیشه. بسیاری از افراد به مرور بهبود می‌یابند، اما گروهی علائم طولانی‌مدت دارند. این مطالعه نشان می‌دهد که در برخی افراد تغییرات مولکولی می‌تواند تداوم مشکل را توجیه کند؛ با این حال پیش‌آگهی فردی متنوع است.

آیا می‌توان کاری برای بازگشت سریع‌تر طعم انجام داد؟

هیچ درمان قطعی نوظهور از این مطالعه معرفی نشده است. برخی روش‌های توانبخشی حسی و تمرینات بازآموزی طعمی و بویایی در پژوهش‌های دیگر مورد بررسی قرار گرفته‌اند، اما اثر آنها بستگی به علت زمینه‌ای و شدت آسیب دارد. مشورت با پزشک و متخصص مرتبط پیشنهاد می‌شود.

آیا این تغییرات مولکولی به معنای آسیب دائمی است؟

تغییرات مولکولی نشان‌دهنده اختلال در عملکرد است اما لزوماً به معنای آسیب برگشت‌ناپذیر نیست. سلول‌های چشایی توانایی بازسازی دارند، ولی اگر مسیرهای بازسازی یا ارتباط عصبی دچار اختلال شوند، بازگشت کامل زمان‌بر یا دشوارتر خواهد بود.

آیا واکسن یا سویه ویروس در ریسک اختلال چشایی مؤثر است؟

این مطالعه به‌طور مشخص این عوامل را گزارش نکرده است. شواهد عمومی نشان می‌دهد که سویه‌ها و واکسیناسیون می‌توانند روی شیوع و شدت علائم متفاوت تأثیر بگذارند، اما رابطه مستقیم با تغییرات مولکولی نیازمند بررسی‌های بیشتر است.

آیا آزمایشی وجود دارد که علت از دست دادن طعم را مشخص کند؟

آزمایش‌های عملکردی چشایی و بویایی در دسترسند و برخی مراکز تخصصی توانایی انجام ارزیابی‌های دقیق‌تر دارند. یافته‌های مولکولی هنوز به صورت آزمون بالینی روتین درنیامده‌اند و بیشتر در قلمرو پژوهش قرار دارند.

نکاتی برای زندگی روزمره و تغذیه

تا زمان روشن‌شدن کامل مکانیسم‌ها و توسعه درمان‌های هدفیافته، برخی اقدامات ساده می‌تواند به بهبود تجربه غذایی و جلوگیری از پیامدهای تغذیه‌ای کمک کند:

• از غذاهای متنوع با بافت‌ها و دماهای مختلف استفاده کنید تا تجربه حسی کامل‌تری داشته باشید.
• اگر کاهش اشتها دارید، وعده‌های کوچک و دفعات بیشترِ غذا را امتحان کنید و روی غذاهای پرانرژی و مغذی تمرکز کنید.
• در صورت کاهش وزن یا علائم سوءتغذیه، با پزشک یا کارشناس تغذیه مشورت کنید.
• از دود یا قرار گرفتن در معرض مواد سمی که ممکن است حس چشایی را بدتر کنند، پرهیز نمایید.

مراحل بعدی تحقیقات

برای تبدیل این کشف به کاربردهای بالینی، پژوهشگران باید گام‌های زیر را پیگیری کنند:

• تأیید نتایج در جمعیت‌های بزرگ‌تر و متنوع‌تر.
• مطالعات طولی برای تعیین زمان‌بندی و سیر تغییرات مولکولی از مرحله حاد تا مزمن.
• آزمون‌های عملکردی هم‌زمان با آزمایش‌های مولکولی تا ارتباط ساختار با عملکرد روشن شود.
• آزمایش‌های مداخله‌ای برای بررسی اینکه آیا می‌توان این مسیرها را با دارو، توانبخشی یا دیگر روش‌ها اصلاح کرد.

جمع‌بندی کاربردی

مطالعه اخیر نشان می‌دهد که در برخی افراد دارای اختلال طعمی پس از کووید-۱۹، اختلالات مولکولی در سلول‌های چشایی وجود دارد که می‌تواند منجر به ضعف در انتقال سیگنال‌های طعمی—به‌ویژه برای شیرینی، تلخی و اومامی—شود. این یافته‌ها مسیر پژوهشی جدیدی برای درک بهتر و توسعه روش‌های تشخیصی و احتمالا درمانی فراهم می‌آورند، اما هنوز نباید آنها را معادل با یافتن یک درمان قطعی دانست. اگر اختلال طعم شما ادامه دارد و کیفیت زندگی یا تغذیه را تحت‌تأثیر قرار می‌دهد، مطرح‌کردن مسئله با پزشک و تیم درمانی ضروری است.

منبع

گزارش منتشرشده در ScienceDaily Health بر پایه پژوهش سال ۲۰۲۶. جزئیات بیشتر: https://www.sciencedaily.com/releases/2026/10/261018205033.htm

توجه: این مقاله بر اساس گزارشی خبری از منابع علمی بازنویسی و تفسیر شده است. این متن به‌منظور اطلاع‌رسانی عمومی ارائه شده و جایگزین مشاوره تخصصی پزشکی نیست.

مطالب این مقاله فقط برای افزایش آگاهی عمومی است و جایگزین تشخیص یا درمان پزشکی نیست. برای اطلاعات بیشتر، صفحه سیاست پزشکی و سلب مسئولیت پزشک سایت را بخوانید.