مطالعه فنلاندی: بخار در سونا فشار فیزیولوژیک بدن را بیشتر می‌کند

خلاصه سریع برای خواننده

• مطالعه‌ای جدید از فنلاند نشان می‌دهد که علاوه بر دمای هوا، رطوبت یا بخار محیط سونا نقش مهمی در افزایش بار فیزیولوژیک بدن دارد.
• با افزایش رطوبت، ضربان قلب و دمای مرکزی بدن در طول استفاده از سونا بیشتر می‌شود؛ به عبارت دیگر، بخار فشار قلبی-تنفسی و تنظیم دمایی را افزایش می‌دهد.
• این یافته بدان معناست که انواع سونا (خشک در مقابل بخار) ممکن است بار مختلفی روی قلب و سیستم تنظیم دمای بدن اعمال کنند و توصیه‌های ایمنی ممکن است بسته به رطوبت متفاوت باشد.
• نتایج مربوط به پاسخ‌های حاد در افراد حاضر در مطالعه است؛ اطلاعات درباره پیامدهای بلندمدت، گروه‌های پرخطر یا توصیه‌های درمانی قطعی هنوز کامل نیست.
• افرادی که بیماری قلبی، فشار خون نامتعادل، بارداری، سن بالا یا داروهایی که پاسخ به گرما را تغییر می‌دهند دارند، باید پیش از استفاده از سونا خصوصاً سوناهای بخار با پزشک مشورت کنند.

مقدمه

اخیراً مقاله‌ای از منابع خبری پزشکی درباره یافته‌های یک مطالعه فنلاندی منتشر شد که نشان می‌دهد رطوبت هوا هنگام استفاده از سونا—یعنی حالت بخار یا steam—نقش مهمی در تعیین میزان فشار فیزیولوژیک وارد بر بدن دارد. این پژوهش که روی پاسخ‌های قلبی و تنظیم دمای مرکزی تمرکز داشته، نشان می‌دهد که افزایش رطوبت همراه با دمای بالا می‌تواند آثار متفاوتی نسبت به دمای تنها (سونا خشک) بر بدن داشته باشد. در این گزارش، یافته‌های مطالعه را بررسی می‌کنیم، مکانیسم‌های‌ احتمالی را توضیح می‌دهیم، محدودیت‌ها و پیامدهای بالینی را می‌سنجیم و در پایان نکات کاربردی برای استفاده ایمن از سونا مطرح می‌کنیم. هدف این گزارش ارائه تحلیل دقیق، محتاطانه و قابل استفاده برای خوانندگان فارسی‌زبان است؛ نه تجویز درمانی قطعی.

پیش‌زمینه: انواع سونا و فیزیولوژی پاسخ به گرما

سونا به طور کلی به دو نوع رایج تقسیم می‌شود: سونا خشک (Finnish sauna) که معمولاً رطوبت کم و دمای بالا دارد، و سونا بخار (steam room یا Turkish sauna) که رطوبت بالا و دمای نسبتاً پایین‌تری ارائه می‌دهد. هر دو نوع باعث افزایش دمای پوست و سپس دمای مرکزی بدن می‌شوند، اما مکانیزم‌های از دست دادن گرما در هر حالت متفاوت است.

در شرایط خشک، اصلی‌ترین مکانیسم دفع گرما تبخیر عرق از سطح پوست است؛ این فرآیند وابسته به اختلاف دما و رطوبت نسبی هوا است. وقتی رطوبت هوا پایین باشد، تعریق با سرعت بیشتری تبخیر می‌شود و کارایی خنک‌سازی بالاتر است. اما در محیط‌های پُررطوبت، تبخیر عرق کاهش می‌یابد و بدن برای حفظ تعادل دمایی مجبور است فشار قلبی-عروقی بیشتری تحمل کند؛ ناچار به افزایش جریان خون سطحی برای انتقال گرما و افزایش ضربان قلب برای حفظ برون‌ده قلبی.

یافته‌های اصلی مطالعه

مطالعه مورد اشاره نشان می‌دهد که با افزایش رطوبت در محیط سونا، پاسخ‌های فیزیولوژیک شامل افزایش بیشتر ضربان قلب و <strongافزایش بالاتر دمای مرکزی بدن نسبت به شرایط با رطوبت کمتر شدت می‌یابد. به بیان دیگر، بخار (رطوبت بالا) علاوه بر گرما، بار اضافی بر سیستم قلبی-عروقی و مکانیزم‌های تنظیم دمایی وارد می‌کند.

نویسندگان مقاله تأکید کرده‌اند که این اثرات مربوط به پاسخ‌های حاد و آنی در طول جلسه سونا هستند و داده‌ها درباره پیامدهای بلندمدت یا خطرات بالینی مستقیم (مانند حمله قلبی، بستری یا مرگ) گزارش نشده است. همچنین مشخص نیست که آیا پاسخ‌ها در همه گروه‌های سنی و افراد با بیماری‌های زمینه‌ای مشابه است یا خیر؛ به همین دلیل تعمیم سریع نتایج به جمعیت‌های مختلف نیاز به احتیاط دارد.

چرا رطوبت فشار را افزایش می‌دهد؟

دلایل فیزیولوژیک افزایش فشار فیزیولوژیک هنگام قرار گرفتن در سوناهای مرطوب به‌طور خلاصه عبارتند از:

• کاهش مؤثر تبخیر عرق به خاطر رطوبت بالا، که کارایی خنک‌کنندگی پوست را کم می‌کند.
• بالا رفتن دمای مرکزی بدن که منجر به گشادشدگی عروق پوستی و افزایش جریان خون پوستی می‌شود؛ برای حفظ فشار خون و عملکرد ارگان‌ها، قلب باید با ضربان بالاتر کار کند.
• افزایش کار قلبی و نیاز به تنظیم هم‌زمان تنفسی و گردش خون که می‌تواند برای افراد با ظرفیت کار قلبی محدود مشکل‌ساز باشد.

این یافته برای بیمار چه معنایی دارد؟

برای بیماران و افرادی که سونا استفاده می‌کنند، این یافته‌ها چند پیام کاربردی دارد، البته با احتیاط و بدون توصیه درمانی قطعی:

• انتخاب نوع سونا مهم است: سوناهای مرطوب احتمالاً بار حرارتی و قلبی بیشتری نسبت به سوناهای خشک ایجاد می‌کنند. اگر فردی سابقه بیماری قلبی، فشار خون غیرقابل کنترل یا سایر شرایط حساس به بار قلبی-تنفسی دارد، احتمالاً لازم است نوع و شرایط سونا را با پزشک خود بررسی کند.
• مدت و شدت قرارگیری قابل تغییر است: کاهش مدت زمان حضور در سونا یا کاهش دما و رطوبت می‌تواند بار فیزیولوژیک را کاهش دهد. این موارد باید بر اساس وضعیت فرد و توصیه پزشک تنظیم شوند.
• هشدار برای گروه‌های پرخطر: سالمندان، افراد مبتلا به بیماری‌های قلبی-عروقی، کسانی که داروهایی مصرف می‌کنند که تعادل مایعات یا پاسخ حرارتی را تغییر می‌دهند، زنان باردار و کودکان ممکن است نسبت به افزایش رطوبت حساس‌تر باشند و نیاز به احتیاط بیشتری دارند.
• علائم هشدار را جدی بگیرید: سرگیجه، تنگی نفس، درد قفسه سینه، تهوع یا غش از نشانه‌هایی هستند که باید جلسه سونا را متوقف کرده و در صورت ادامه یا تشدید با خدمات پزشکی تماس گرفت.

محدودیت‌ها و نکاتی که باید با احتیاط خواند

• نوع مطالعه و جمعیت: گزارش منتشرشده به‌عنوان خلاصه خبری به یک مطالعه اشاره می‌کند اما جزئیات روش‌شناسی، اندازه نمونه، ویژگی‌های شرکت‌کنندگان (سن، جنسیت، سابقه بیماری) و تنظیمات دقیق سونا (دما، درصد رطوبت، طول جلسه) به‌صورت کامل در متن خبری ارائه نشده است. بنابراین محدودیت‌های روش‌شناختی ممکن است وجود داشته باشد.
• نتایج حاد، نه بلندمدت: مطالعه به پاسخ‌های لحظه‌ای (اکوت، افزایش ضربان قلب و دمای مرکزی) پرداخته است؛ اطلاعاتی درباره پیامدهای بلندمدت یا تغییرات خطر ابتلا به حوادث قلبی وجود ندارد.
• قابلیت تعمیم محدود: یافته‌ها احتمالاً از محیط کنترل‌شده یا جمعیت مشخصی (مثلاً افراد بالغ سالم) به دست آمده‌اند؛ بنابراین تعمیم بدون احتیاط به بیماران قلبی، کودکان، زنان باردار یا جمعیت‌های با نژاد/ترکیب جسمانی متفاوت ممکن است نادرست باشد.
• ارتباط ≠ علت-معلول بالینی: افزایش ضربان قلب و دمای مرکزی نشان‌دهنده فشار فیزیولوژیک است، اما این به‌تنهایی به معنای افزایش قطعیِ خطر بالینی (مثلاً سکته قلبی) نیست؛ برای تعیین خطرات بالینی نیاز به مطالعات بزرگ‌تر و با پیگیری طولانی‌تر است.
• نیاز به شواهد تکمیلی: برای پیشنهادات دقیق بالینی (مانند تنظیم مدت زمان، فرکانس استفاده یا محدودیت‌های پزشکی واضح) مطالعات کنترل‌شده با اندازه نمونه بزرگ‌تر و شاخص‌های نتیجه‌گیری بالینی لازم است.

نظر تحریریه پزشک سایت

این گزارش اولیه از مطالعه فنلاندی یادآور اهمیت توجه به فاکتور رطوبت هنگام بررسی اثرات سونا بر بدن است. تا کنون در بحث‌های عمومی اغلب بر دما تمرکز شده؛ اما رطوبت می‌تواند مکانیسم‌های خنک‌سازی را تغییر دهد و در نتیجه فشار ریوی-قلبی و تنظیم دمایی بدن را تحت تأثیر قرار دهد. با این حال، یافته‌ها را نباید به‌عنوان هشدار قطعی و نیاز به حذف استفاده از سونا تعبیر کرد. برای کاربران سالم و بدون بیماری زمینه‌ای، استفاده معقول و با رعایت نکات ایمنی معمول (هیدراتاسیون، زمان محدود جلسات، خروج در صورت علائم غیرطبیعی) معمولاً بی‌خطر است. اما برای گروه‌های پرخطر، توصیه می‌کنیم پیش از استفاده از سوناهای مرطوب، مشورت پزشکی انجام شود.

چه زمانی باید با پزشک مشورت کرد؟

اگر یکی از شرایط یا علائم زیر را دارید، قبل از استفاده از سونا—به‌ویژه سوناهای بخار—با پزشک خود مشورت کنید:

• سابقه بیماری‌های قلبی یا عروقی (آنژین، نارسایی قلبی، سکته قلبی اخیر)
• فشار خون کنترل‌نشده یا هیپوتانسیون مکرر
• استفاده از داروهایی که تعادل مایعات یا فشار خون را تغییر می‌دهند (مانند دیورتیک‌ها، برخی داروهای ضدافسردگی، داروهای فشار خون)
• بارداری یا شک به بارداری
• کودکان یا کهنسالان با شرایط پزشکی خاص
• تجربه علائمی مانند سرگیجه، غش، تنگی نفس، درد قفسه سینه یا تعریق شدید ناسازگار با وضعیت قبل از ورود به سونا

پاسخ به برخی پرسش‌های رایج

پرسش ۱: آیا سونا خشک بی‌خطرتر از سونا بخار است؟

به طور کلی سونا خشک ممکن است تبخیر عرق را موثرتر نگه دارد و بنابراین بار حرارتی کمتری نسبت به محیط‌های پُررطوبت ایجاد کند؛ اما ایمنی کلی بستگی به دما، مدت زمان و وضعیت سلامت فرد دارد. برای افراد با بیماری زمینه‌ای تفاوت‌ها مهم است و باید با پزشک بررسی شود.

پرسش ۲: آیا افزایش ضربان قلب در سونا طبیعی است؟

بله، افزایش ضربان قلب پاسخ طبیعی بدن به افزایش دماست زیرا قلب باید جریان خون را برای انتقال گرما به پوست افزایش دهد. با این حال، افزایش بسیار زیاد یا همراه با علائم هشداردهنده نیازمند توقف جلسه و بررسی پزشکی است.

پرسش ۳: آیا استفاده کوتاه‌تر از سونا ریسک را کاهش می‌دهد؟

کوتاه‌تر کردن مدت جلسات معمولاً بار فیزیولوژیک را کم می‌کند و یک اقدام منطقی برای کاهش ریسک است، به‌ویژه در شرایط رطوبت بالا. اما میزان ایمنی دقیق برای هر فرد بستگی به وضعیت پزشکی و شدت قرارگیری دارد.

پرسش ۴: آیا افراد سالم نیازی به نگرانی دارند؟

برای بیشتر افراد بالغ سالم، استفاده معقول از سوناهای خشک یا مرطوب معمولاً بی‌خطر است اما رعایت مواردی مانند هیدراتاسیون، توقف در صورت علائم ناخوشایند و اجتناب از مصرف الکل قبل از سونا توصیه می‌شود.

پرسش ۵: آیا رطوبت بر تعریق و از دست دادن آب تأثیر دارد؟

در رطوبت بالا، تعریق ممکن است کمتر تبخیر شود و در نتیجه احساس «خیس بودن» بیشتر شود؛ با این حال، بدن همچنان عرق تولید می‌کند و از دست دادن آب می‌تواند قابل‌توجه باشد، بنابراین هیدراتاسیون مهم است.

نکات عملی برای استفاده ایمن از سونا (بدون توصیه درمانی قطعی)

• اگر تازه کار با سونا هستید، جلسات کوتاه (چند دقیقه در ابتدا) را انتخاب کنید و به‌تدریج طول زمان را افزایش دهید.
• در سوناهای بخار یا محیط‌های با رطوبت بالا احتیاط بیشتری داشته باشید؛ در صورت احساس گرمازدگی یا سرگیجه فوراً خارج شوید.
• قبل و بعد از جلسه سونا آب کافی بنوشید؛ از مصرف الکل پیش از سونا اجتناب کنید.
• افرادی که داروهایی مصرف می‌کنند که بر فشار خون یا تعادل مایعات اثر می‌گذارند، پیش از استفاده از سونا با پزشک مشورت کنند.
• اگر پس از استفاده از سونا علائم پایداری مانند درد قفسه سینه، تنگی نفس یا غش داشتید، فوراً کمک پزشکی بخواهید.

جمع‌بندی کاربردی

مطالعه فنلاندی مورد اشاره نشان می‌دهد که رطوبت بالا (بخار) در سونا می‌تواند فشار فیزیولوژیک را نسبت به صرفاً دمای بالا افزایش دهد؛ این فشار با افزایش ضربان قلب و دمای مرکزی بدن همراه است. برای کاربران عادی، آگاهی از تفاوت میان سونا خشک و مرطوب و رعایت نکات ایمنی (مانند کوتاه کردن جلسات و هیدراتاسیون) منطقی به نظر می‌رسد. اما برای گروه‌های پرخطر نظیر افراد مبتلا به بیماری‌های قلبی-عروقی، سالمندان، کودکان و زنان باردار توصیه می‌شود پیش از استفاده از سوناهای مرطوب با پزشک مشورت کنند. در نهایت، این مطالعه بر نیاز به تحقیقات تکمیلی برای تعیین پیامدهای بالینی بلندمدت و راهنمایی‌های دقیق‌تر تاکید دارد.

منبع

گزارش خبری: Medical Xpress — Research: Steam increases physiological strain during sauna bathing (2026)

تذکر: این مطلب ترجمه یا بازنویسی خبری از مقاله منتشرشده در منابع خارجی است و به‌منظور اطلاع‌رسانی تهیه شده است؛ هیچ توصیه درمانی قطعی ارائه نمی‌دهد و جایگزین مشورت با پزشک نیست.

مطالب این مقاله فقط برای افزایش آگاهی عمومی است و جایگزین تشخیص یا درمان پزشکی نیست. برای اطلاعات بیشتر، صفحه سیاست پزشکی و سلب مسئولیت پزشک سایت را بخوانید.