تأثیر مکمل کارنوزین بر استقامت بدنی: بررسی یک کارآزمایی تصادفی کنترل‌شده

خلاصه سریع برای خواننده

• نوع مطالعه: کارآزمایی بالینی تصادفی، شاهددار با دارونما (placebo) روی ۲۹۹ شرکت‌کننده.
• مداخله: مکمل خوراکی کارنوزین (۲ گرم در روز) به مدت حدود ۱۲ هفته.
• اندازه‌گیری‌ها: آزمون‌های عملکردی شامل قدرت دست، بالا رفتن از پنجه (calf raise) تا خستگی، آزمون ۲ دقیقه‌ای شمارش گام و سرعت راه‌ رفتن.
• نتایج کلی: تغییرات معنی‌داری در کل جمعیت دیده نشد؛ اما در زیرگروه‌ها اثرات محدود و مختص به سن و جنس مشاهده شد (مثلاً بهبود calf raise در افراد زیر ۴۰ سال و افزایش تعداد گام در مردان بالای ۴۰ سال).
• استاندارد احتیاط: نتایج باید با احتیاط تفسیر شوند — تحلیل‌های زیرگروهی، اندازه اثر و اطلاعات ایمنی کامل گزارش نشده است.

مقدمه

کارنوزین (β-آلانین-L-هیستیدین) یک دی‌پپتید درون‌زا است که در بافت‌های متابولیک بالا مثل عضله اسکلتال و مغز به نسبت زیادی یافت می‌شود. یکی از فرضیه‌های اصلی درباره نقش کارنوزین، کمک به بافری داخل سلولی و به دنبال آن تسهیل متابولیسم بی‌هوازی عضله در فعالیت‌های با شدت بالا است. از این رو کارنوزین و پیش‌ساز آن، بتا-آلانین، به عنوان مکمل‌های ارتقای عملکرد ورزشی در بازار متداول شده‌اند. با وجود استفاده گسترده، شواهد بالینی کنترل‌شده و جامع درباره اثربخشی مستقیم کارنوزین خوراکی روی شاخص‌های عملکردی نسبتاً محدود است.

اهداف مطالعه

هدف این مطالعه که در سال ۲۰۲۶ در Europe PMC منتشر شده است، بررسی اثربخشی مکمل کارنوزین (۲ گرم در روز) در مقایسه با دارونما بر شاخص‌های مختلف عملکرد فیزیکی در یک جمعیت ۲۹۹ نفری بود. اندازه‌گیری‌ها در زمان شروع (پایه)، حدود ۶ هفته و حدود ۱۲ هفته پس از شروع مصرف انجام شد.

روش‌ها

طراحی و جمعیت مطالعه

این کارآزمایی بالینی تصادفی‌سازی‌شده و کنترل‌شده بود. جمعیت مطالعه ۲۹۹ شرکت‌کننده را شامل می‌شد که به صورت تصادفی دریافت‌کننده مکمل کارنوزین یا دارونما شدند. شرکت‌کنندگان در بازدیدهای بالینی متعددی ارزیابی شدند و در هر بازدید نمونه خون و ادرار نیز جمع‌آوری شد.

مداخله و دوز

گروه مداخله روزی ۲ گرم کارنوزین به صورت کپسول دریافت کردند. طول دوره پیگیری تقریباً ۱۲ هفته بود و ارزیابی‌های عملکردی در بازدیدهای میانی (حدود هفته ۶) و انتهایی (حدود هفته ۱۲) ثبت شد.

اندازه‌گیری‌های عملکردی

• قدرت دست (hand grip strength)
• بالا رفتن از پنجه دوطرفه تا خستگی (bilateral calf raise) — شمارش تکرارها تا خستگی
• آزمون ۲ دقیقه‌ای گام (۲-min step test) — شمارش تعداد گام‌ها یا ارتفاع گام طی ۲ دقیقه
• سرعت راه‌رفتن (gait speed)

تحلیل آماری

برای بازدیدهای میانی و انتهایی، تغییرات مطلق و درصدی نسبت به پایه محاسبه شد و مقایسه بین گروه کارنوزین و دارونما انجام شد. تحلیل‌های زیرگروهی بر اساس سن و جنس نیز صورت گرفت.

نتایج اصلی

خلاصه نتایج به شرح زیر گزارش شد:

• در بازدید میانی (Visit-3؛ حدود هفته ۶)، یک افزایش معنی‌دار آماری (p = 0.018) در تعداد تکرارهای calf raise در گروه کارنوزین مشاهده شد، ولی این اثر محدود به افراد زیر ۴۰ سال بود.
• در بازدید انتهایی (Visit-4؛ حدود هفته ۱۲)، افزایش معنی‌داری (p = 0.010) در تعداد گام‌ها مشاهده شد که این اثر در مردان بالای ۴۰ سال گزارش شد. برای تمام مردان هم یک روند نزدیک به معنی‌داری (p = 0.06) وجود داشت.
• سایر اندازه‌گیری‌ها (مثل قدرت دست و سرعت راه رفتن) در تحلیل کلی بین دو گروه تفاوت معنادار آماری نشان ندادند.
• نمونه‌گیری خون و ادرار انجام شد اما در چکیده منتشر شده جزئیات کامل تغییرات بیوشیمیایی یا غلظت‌های کارنوزین بافتی گزارش نشده است.

تفسیر نتایج

نتایج نشان می‌دهد که مصرف خوراکی کارنوزین در دوز روزانه ۲ گرم ممکن است در برخی شاخص‌های خاص استقامت عضلانی تأثیرات جزئی یا مختص زیرگروه‌ها داشته باشد. با این حال چند نکته مهم وجود دارد:

• اثر محدود و غیریکنواخت: به جز برخی زیرگروه‌ها، تغییر معنی‌داری در کل جمعیت دیده نشده است. این نشان می‌دهد که کارنوزین ممکن است برای همه افراد یا همه جنبه‌های عملکرد فیزیکی مفید نباشد.
• اهمیت بالینی نامشخص: حتی زمانی که تفاوت آماری وجود دارد، بررسی اندازه اثر و معنی‌داری بالینی (آیا بهبود مشاهده‌شده باعث تغییر قابل‌توجه در عملکرد روزمره یا ورزشی می‌شود) ضروری است. این اطلاعات در چکیده به طور کامل ارائه نشده است.
• زیرگروه‌ها و خطر نتایج مثبت تصادفی: زمانی که تحلیل‌های متعدد زیرگروهی انجام می‌شود، احتمال یافتن نتایج «مثبت» به صورت تصادفی افزایش می‌یابد مگر اینکه پیش‌فرض‌های قوی و تعدیل برای مقایسه‌های متعدد صورت گیرد.

پتانسیل مکانیزمی

مطالعات پیشین نشان داده‌اند که کارنوزین می‌تواند با کمک به بافری داخل سلولی (حفظ pH) و کاهش تجمع یون هیدروژن، کارایی متابولیسم بی‌هوازی را افزایش دهد که خصوصاً در فعالیت‌های با شدت بالا و کوتاه‌مدت اهمیت دارد. با این حال، تفاوت مهمی بین مصرف مستقیم کارنوزین و مصرف بتا-آلانین به عنوان پیش‌ساز وجود دارد: در انسان‌ها آنزیمی به نام کارنوزیناز می‌تواند کارنوزین خوراکی را در گردش خون تجزیه کند، بنابراین افزایش کارنوزین عضلانی از طریق مصرف مستقیم کارنوزین ممکن است محدودتر از مصرف بتا-آلانین باشد که به صورت درون‌سلولی به سنتز کارنوزین کمک می‌کند. این نکته می‌تواند توضیح‌دهنده تفاوت نتایج مطالعات مربوط به دو نوع مکمل باشد.

محدودیت‌ها و نکاتی که باید با احتیاط خواند

• عدم گزارش جزئیات بیوشیمیایی: گرچه خون و ادرار نمونه‌برداری شد، چکیده ارائه‌شده جزئیات غلظت کارنوزین سرمی یا هر بیومارکری را گزارش نکرده است؛ بنابراین مشخص نیست که آیا مصرف خوراکی منجر به افزایش معنی‌دار کارنوزین عضلانی یا سرمی شده است یا خیر.
• تحلیل‌های زیرگروهی: نتایج معنی‌دار به‌طور عمده در زیرگروه‌های سنی و جنسی گزارش شده‌اند. تحلیل‌های زیرگروهی اغلب قدرت کمتری دارند و مستعد خطای نوع I (یافتن نتیجه مثبت تصادفی) هستند، به‌ویژه اگر تعدیل برای مقایسه‌های متعدد انجام نشده باشد.
• عدم گزارش اندازه اثر و بازه اطمینان: چکیده فقط p-valueها را ارائه می‌دهد و اطلاعات کمی درباره مقدار واقعی بهبود (مثلاً چند تکرار بیشتر در calf raise یا چند گام بیشتر در آزمون ۲ دقیقه‌ای) گزارش نشده است؛ بدون این اطلاعات، دشوار است نتیجه‌گیری درباره اهمیت بالینی انجام شود.
• نمونه و جمعیت مطالعه: جنسیت‌ها و گروه‌های سنی مختلف مورد بررسی قرار گرفتند، اما چکیده اطلاعاتی درباره سطح پایه فعالیت بدنی، وضعیت تغذیه‌ای، یا وجود بیماری‌های زمینه‌ای شرکت‌کنندگان ارائه نکرده است؛ این متغیرها می‌توانند نقش مهمی در پاسخ به مکمل داشته باشند.
• مدت و دوز: دوز ۲ گرم در روز و دوره ۱۲ هفته‌ای انتخاب شده است؛ ممکن است دوز یا مدت متفاوت (مثلاً دوز بالاتر، یا استفاده از بتا-آلانین) نتایج متفاوتی داشته باشد. همچنین اثرات بلندمدت و ایمنی طولانی‌مدت گزارش نشده است.
• گزارش عوارض و ایمنی: چکیده اطلاعات جامعی درباره عوارض جانبی یا پیامدهای ایمنی ارائه نکرده است که برای توصیه بالینی مهم است.

کاربرد بالینی و پیامد برای بیماران

برای فردی که به دنبال افزایش عملکرد ورزشی یا استقامت عضلانی است، این مطالعه نشان‌دهنده یک امکان وجود تأثیرات جزئی از مصرف کارنوزین در برخی زیرگروه‌هاست، اما شواهد کافی برای توصیه عمومی مصرف کارنوزین به همه بزرگسالان یا ورزشکاران وجود ندارد. به‌ویژه:

• توصیه به استفاده عمومی از کارنوزین برای بهبود عملکرد ورزشی در همه افراد زمان‌مند و زودرس نیست.
• افراد زیر ۴۰ سال ممکن است در یک معیار خاص (calf raise) سود جزئی ببینند، و مردان بالای ۴۰ سال ممکن است در آزمون ۲ دقیقه‌ای گام بهبود نشان دهند؛ اما این یافته‌ها نیاز به تأیید در مطالعات مستقل دارند.
• اگر کسی در نظر دارد مکملی را امتحان کند، بهتر است درباره تداخلات احتمالی، شرایط پزشکی زمینه‌ای (بیماری کبد یا کلیه، بارداری، شیردهی) یا داروهای مصرفی با پزشک یا داروساز مشورت کند.

نظر تحریریه پزشک سایت

تحریریه پزشک سایت این مطالعه را به عنوان یک گام مفید در جهت ارزیابی مستقیم کارنوزین خوراکی می‌بیند. یافته‌ها نشان‌دهنده امکان وجود اثرات محدود و وابسته به سن و جنس هستند، اما به دلیل محدودیت‌های گزارش شده، این شواهد برای ترویج مصرف عمومی کارنوزین کافی نیستند. در عمل، برای افرادی که به دنبال ارتقای عملکرد ورزشی هستند، شواهد بیشتری لازم است — از جمله اندازه اثر دقیق، تکرار در نمونه‌های متفاوت و اطلاعات کامل‌تر درباره ایمنی. همچنین توجه به این نکته مهم است که اثرات مکمل‌ها می‌تواند بین افراد متفاوت باشد و گاهی بتا-آلانین (به عنوان پیش‌ساز کارنوزین) در مطالعات قبلی نتایج متفاوتی نشان داده است که نیازمند بررسی‌های مقایسه‌ای است.

چه زمانی باید با پزشک مشورت کرد؟

• در صورت داشتن بیماری‌های مزمن مثل بیماری‌های کبدی، کلیوی یا قلبی پیش از شروع هر مکملی با پزشک مشورت کنید.
• اگر زنان باردار یا در دوران شیردهی هستید، پیش از مصرف مکمل‌های جدید باید از پزشک یا مامای خود راهنمایی بگیرید.
• اگر هم‌زمان داروهای تجویزی مصرف می‌کنید (خصوصاً داروهایی که متابولیسم آن‌ها تحت تأثیر آنزیم‌ها و غلظت‌های بیوشیمیایی خون قرار می‌گیرد)، احتمال تداخل وجود دارد و مشورت ضروری است.
• در صورت تجربه عوارض جدید» مانند حساسیت پوستی، مشکلات گوارشی، ضعف ناگهانی یا هر علامت غیرعادی پس از شروع مکمل، فوراً تماس با پزشک لازم است.

پرسش‌های رایج

آیا کارنوزین بهتر از بتا-آلانین است؟

شواهد نشان می‌دهد که بتا-آلانین می‌تواند به افزایش کارنوزین عضلانی از طریق سنتز درون‌سلولی کمک کند و در مطالعاتی با برخی شاخص‌های عملکردی مرتبط بوده است. کارنوزین خوراکی ممکن است در برابر آنزیم‌های تجزیه‌کننده (کارنوزیناز) در گردش خون حساس باشد، بنابراین اثرگذاری آن می‌تواند کمتر یا متفاوت باشد. مطالعات مستقیم مقایسه‌ای برای نتیجه‌گیری قطعی لازم است.

آیا مصرف ۲ گرم در روز ایمن است؟

چکیده حاضر اطلاعات جزئی درباره ایمنی و عوارض جانبی ارائه نکرده است، بنابراین نمی‌توان قضاوت کامل کرد. در مطالعات مکملی، ارزیابی ایمنی، آزمایش‌های خونی و گزارش عوارض اهمیت دارد و باید پیش از شروع مصرف با پزشک مشورت شود.

آیا این مکمل برای ورزشکاران حرفه‌ای توصیه می‌شود؟

نمی‌توان بر اساس این کارآزمایی توصیه عمومی برای ورزشکاران حرفه‌ای ارائه کرد. ورزشکاران حرفه‌ای معمولاً به شواهد قوی‌تر، اطلاعات درباره اندازه اثر و تأیید ایمنی و قانونی بودن مکمل نیاز دارند.

چه مدت باید مصرف شود تا اثر دیده شود؟

در این مطالعه بازدیدهای میانی و انتهایی در حدود ۶ و ۱۲ هفته بررسی شدند و برخی اثرات زیرگروهی در این بازه‌ها دیده شد؛ بنابراین اگر کسی تصمیم به آزمایش داشته باشد، دوره چند هفته‌ای لازم است، اما باز هم اثر و مدت مناسب باید براساس شواهد بیشتر تعیین شود.

جمع‌بندی کاربردی

مطالعه تصادفی کنترل‌شده روی ۲۹۹ نفر نشان می‌دهد که مکمل خوراکی کارنوزین (۲ گرم روزانه) ممکن است در برخی شاخص‌های استقامت عضلانی و در برخی زیرگروه‌ها (افراد زیر ۴۰ سال برای calf raise و مردان بالای ۴۰ سال برای آزمون ۲ دقیقه‌ای) بهبودهایی ایجاد کند. با این وجود:

• شواهد کلی قوی نیست و نتایج قابل تعمیم به همه جمعیت‌ها نیست.
• اطلاعات لازم درباره اندازه اثر، تغییرات بیوشیمیایی و ایمنی کامل گزارش نشده است.
• پیشنهاد می‌شود پیش از شروع هر مکمل، خصوصاً در حضور شرایط پزشکی، با پزشک یا متخصص تغذیه مشورت کنید.

سخن پایانی

این کارآزمایی اطلاعات ارزشمندی درباره اثرات کارنوزین خوراکی بر برخی آزمون‌های استقامت ارائه می‌کند، اما نتایج اصلی محدود به زیرگروه‌ها و همراه با چندین حد و مرز روش‌شناختی است. برای تصمیم‌گیری بالینی یا توصیه کاربردی به بیماران، به مطالعات تکمیلی با گزارش کامل داده‌های بیوشیمیایی، اندازه اثر و ایمنی و بررسی‌های مقایسه‌ای با پیش‌سازها مانند بتا-آلانین نیاز است.

منبع

Effects of carnosine supplementation on physical endurance: a placebo-controlled randomized clinical trial. Europe PMC. 2026. DOI: https://doi.org/10.1080/15502783.2026.2679716

مطالب این مقاله فقط برای افزایش آگاهی عمومی است و جایگزین تشخیص یا درمان پزشکی نیست. برای اطلاعات بیشتر، صفحه سیاست پزشکی و سلب مسئولیت پزشک سایت را بخوانید.